6

Delilik hanginizde imiş?

"Delilik hanginizde imiş?":

Burada geçen meftun kelimesinde dört görüş vardır:

Birincisi: O sapıklıktır, bunu da Hasen, demiştir.

İkincisi: Şeytandır, bunu da Mücâhid, demiştir.

Üçüncüsü: Mecnun (deli)dir, bunu da Dahhâk, demiştir.

Mana da: Delilikle aklını yemiş demektir.

Dördüncüsü: Azap edilendir, bunu da Maverdi nakletmiştir.

"Bi-eyyiküm"deki be üzerinde de iki görüş vardır:

Birincisi: O zaittir, bunu da Ebû Ubeyde ile İbn Kuteybe, demişler ve şu mısraı şahit getirmişlerdir:.

Nadrihü bisseyfi ve nercu bilfereci

(Kılıçla vurur ve aydınlığı umarız).

İkincisi: O asildir, bu da Ferrâ’ ile Zeccâc’ın görüşleridir.

Zeccâc şöyle demiştir: Onun zait olması Arap dilini bilen hiçbir kimseye göre câiz değildir.

Kelâmda da nahivcilerin iki görüşü vardır:

Birincisi: Burada

"meftun” fütun, manasınadır. Mastarlar mef’ul kalıbında gelir, Araplar şöyle derler: Leyse hâza ma’kudu re’yin (bu bağlayıcı görüş değildir). Sen de: Da’hu ilâ meysuretin dersin ki, yüsrihi demek istersin (onu bolluğa çıkıncaya kadar bırak).

İkincisi: Senin takımın mı yoksa onların takımı mı delidir? O zaman

Mana da şöyle olur: İki gruptan hangisi delidir? Ferrâ’ da Zeccâc'ın açıklamasına benzer görüş beyan etmiştir. Übey b. Ka’b, Ebû Imran ve İbn Ebi Able "fi eyyil meftun” okumuşlardır.