3

Çifte, teke,

"Çifte, teke (veşşefi velvetri)": Hamze, Kisâi ve Halef, vavın kesri ile "velvitri” okumuşlar: diğerleri ise fethi ile okumuşlardır.

Ferrâ’ şöyle demiştir: Kesre Kureyş, Temim ve Esed kabilelerinin, fetha de Hicaz halkının şivesidir.

Müfessirlerin

"çift ve tek” hususunda yirmi görüşleri vardır:

Birincisi: Çift: Arefe ile Kurban bayramı günleridir, tek de: Kurban gecesidir. Bunu da Ebû Etyyub el-Ensari, Resûlüllah sallallahu aleyhi ve sellem’den rivayet etmiştir.

İkincisi: Çift: Kurban günüdür, tek de: Arefe günüdür. Bunu da Cabir b. Abdullah, Resûlüllah sallallahu aleyhi ve sellem’den rivayet etmiş; İbn Abbâs, İkrime ve Dahhâk da böyle demişlerdir.

Üçüncüsü: Çift ile tek namazdır; ondan çift olan vardır tek olan vardır. Bunu da İmran b. Husayn, Resûlüllah sallallahu aleyhi ve sellem’den rivayet etmiş;

Katâde de böyle demiştir. 1

1 - İmam Ahmed, Müsned, 4/442.

Dördüncüsü: Çift: Bütün halktır, tek de: Allahü teâlâ’dır. Bunu da el - Avfi, İbn Abbâs’tan rivayet etmiş; Mesruk rivâyetinde Mücâhid ile Ebû Salih de böyle demişlerdir.

Beşincisi: Tek: Âdem'dir, eşiyle çift kılınmıştır, bunu da Mücâhid, İbn Abbâs’tan rivayet etmiştir.

Altıncısı: Çift kurbandan sonra iki gündür ki, o da ilk nefr denilen teşrik günlerinin ikincisi ile son nefr denilen teşrik günlerinin üçüncüsüdür. Bunu da Abdullah b. Zübeyr, demiş ve

"kim iki günde acele ederse ona günah yoktur” (Bakara: 203) âyetini delil getirmiştir.

Yedincisi: Çift: Sabah namazı, tek de: Akşam namazıdır, bunu da Atıyye nakletmiştir.

Sekizincisi: Çift: Akşam namazının ilk iki rekatıdır, tek de: Üçüncü rekatıdır. Bunu da Ebû’l - Âliyye ile Rebi’ b. Enes, demişlerdir.

Dokuzuncusu: Çift: Bütün mahlukattır ki, ondan çift de tek de vardır. Bunu da İbn Zeyd ile bir rivayette de Mücâhid, demişlerdir.

Onuncusu: O sayıdır; ondan çift ve tek vardır. Bu ve bundan önceki görüş Hasen’den rivayet edilmiştir.

On Birincisi: Çift: Zilhicce'nin onudur, tek de: Mina’nın üç günleridir. Bunu da Dahhâk, demiştir.

On İkincisi: Çift: Allah’tır, çünkü O,

"ne zaman üç kişi baş başa konuşurlarsa mutlaka O dördüncüleridir” (Mücadele: 7) demiştir. Tek de: Allah’tır, çünkü

"deki Allah birdir” demiştir. Bunu da Süfyan b. Uyeyne, demiştir.

On Üçüncüsü: Çift: Âdem’le Havva’dır, tek de: Allahü teâlâ’dır, bunu da Mukâtil b. Süleyman, demiştir.

On Dördüncüsü: Çift: Günler ve gecelerdir, tek de: Arkasında gece olmayan kıyamet günüdür. Bunu da Mukâtil b. Hayyan, demiştir.

On Beşincisi: Çift: Cennetin dereceleridir, çünkü sekizdir, tek ise: Cehennemin katlarıdır, çünkü yedidir. Sanki Allahü teâlâ cennet ve cehenneme yemin etmiş gibidir. Bunu da Hüseyn b. Fadl, demiştir.

On Altıncısı: Çift: Mahlukatın izzet ve zillet, kudret ve acz, kuvvet ve za'f, ilim ve cahillik, ölüm ve hayat gibi çelişik sıfatlarıdır, tek de aziz ve celil olan Allah’ın sıfatlarının tek olmasıdır; meselâ zilletsiz izzet, acizsiz kudret, za’fiyetsiz kuvvet, cahilsiz ilim ve ölümsüz hayat gibi.

On Yedincisi: Çift: Safa ile Merve, tek de: Beytullah'tır.

On Sekizincisi: Çift: Mekke ve Medine mescitleridir, tek de: Beytül mukadd es 'tir.

On Dokuzuncusu: Çift: Hac ve umreyi birleştiren kıran hacadır, tek de ifrat hacadır.

Yirmincisi: Çift: Tekrarlanan ibadetlerdir; namaz, oruç ve zekât gibi, tek de: tekrarlanmayan ibadettir, meselâ hac gibi. Bu dört görüşü Sa’lebî aktarmıştır.