39

"Ay da menziller takdir ettik. Nihayet o, eski hurma salkımının eğri çöpü gibi bir hale döner".

Zemahşerî şöyle der: "Sözün manasının tam anlaşılabilmesi için, burada bir takdir yapmak gerekir. Çünkü ayın bizzat kendisi, menziller kılınmamıştır. Buna göre mana, "Biz, ayın seyri için menziller takdir ettik" şeklindedir." Bu takdire göre, ayetten şu mananın kastedilmesi muhtemeldir "Ayı da menziller sahibi olarak takdir ettik, yarattık." Çünkü birşeytn sahibi o şeye çok yakındır. Bundan ötürü, "Hoşnudluk sahibi bir hayat" denilebilmiştir. Çünkü birşeyin sahibi, bizzat o şeyin kendisiyle kâim olduğu kimse gibidir. Dolayısıyla onun hakkında o sıfat kullanılır.

Ayetteki, "Nihayet o, eski hurma salkımının eğri çöpü gibi bir hale döner" ifâdesi, "O ay, incelikte, ilk önceki haline döner" demektir. "Urcûn", "İn'irâc" (sağa-sola bükülmek) masdarındandır. Nitekim hurma ve üzüm salkımının çöpüne, "urcûn" denilir. "Kadîm", eski yaşlı demektir. Nitekim üzerinden bir yıl geçen şeye de "kadîm" (eski) denilir. Doğrusu bunun bizzat kendisi, "kadîm" isminin birşeye verilmesi için şart olmayıp, bunda örf-adet nazar-ı dikkate alınır. Öyle ki bir-iki yıldan beri kurulmuş bir şehir için, "O kadîm bir şehirdir" denilmez. Fakat bazı şeyler için, üzerinden bir yıl geçmese bile "kadîm" (eski) ifadesi kullanılır. İşte bundan dolayı, "kadîm ev, kadîm (eski) bina" denildiği halde, âlem hakkında, "Âlem, kadîmdir" denilemez. Çünkü evdeki ve binadaki kadîmlik, bu şeylerin üzerinden, yılların ve uzun zamanın geçmesi hükmüne göre kuttandır. Halbuki, âlem hakkında "kadim" sözünün kutlanılması, ancak, âlemin bir başlangıcının ve kendisinden önce gecen bir şeyin bulunmalına inanmanın ifadesi olur.

Güneş ve Ay'ın Hareketi