28

"En İsabetli olanları: "Ben size demedim mi ki, Allah'ı tesbih etmeli değil miydiniz?" dedi".

"Evsatuhum" ifadesi, en adil ve en üstün olanları..." demektir. "Vasat" kelimesinin manasını, "ümmeten vasatan... (Bakara 143) ayetinin tefsirinde açıklamıştık. (......) ifâdesinin (......) kelimesi, (......) manasındadır. Bu hususta şu izahlar yapılabilir:

1) Ekseri ulemaya göre bu, "İstisna yapmalı, yani inşaallah demeli değil miydiniz?" demektir. Çünkü Allahü teâlâ bunları, istisna yapmadıkları için ayıplamıştır. "İnşaallah" demenin, tesbih olarak ifade edilmesi mümkündür. Zira tesbih, Allahü teâlâ'yı, her türlü eksiklik ve kötülükten tenzih etmekten, uzak olduğunu söylemekten ibarettir. Binaenaleyh eğer herhangi bir şey, Allah'ın iradesinin aksine var olacak olsaydı, bu, Allah'ın kudretinde bir noksanlığın olduğunu ifade ederdi. Dolayısıyla senin, "İnşaallah" (eğer Allah dilerse...) demen, bu noksanlığın olmadığını ifade eder ve böylece bu, bir tesbih olmuş olur.

Bil ki Kur'ân'ın lafzı, bu kimselerin yemin ettiklerine, "inşaallah" demediklerine, isabetli olanlarının ise, onları "İnşaallah" dememekten nehyettiğine ve onları ilahi azabtan korkuttuğuna delalet etmektedir. İşte bundan ötürü, Cenâb-ı Hak, hadisenin olup bitmesinden sonra, isabetli olanlarının, "Allah'ı tesbih etmeli değil miydiniz?" dediğini nakletmiştir.

2) Bu kimseler, zekât vermemeye azmedip, malları ve kuvvetleri ile gurura kapılınca, isabetli olanları onlara, "ilahi azab gelmezden önce, bu günahınızdan tevbe edin" demiş, bu azabın gelip çattığını görünce de, ilk sözünü hatırlatarak, "Ben size demedim mi ki Allah'ı tesbih etmeli değil miydiniz?" demiştir.

Günahlarını İtirafları

İşte bu sebepte onlar hemen tevbeye yönelmişler ve şöyle demişlerdir: