27

"Çünkü onlar, hiçbir hesabı ummuyorlardı.."

ayetiyle anlatılan husustur. Burada şu iki soru sorulabilir:

Birinci Soru: Hesaba çekilmek, hesap vermek, insana alabildiğine zor gelen bir şeydir. Çok zor gelen bir şey hususunda da, "ummak" kelimesi kullanılmaz. Tam aksine, ayette"Çünkü onlar, hiçbir hesaptan korkmuyorlardı" denilmesi gerekirdi... Buna şu açılardan cevap vermek mümkündür.

1) Mukâtil ve birçok müfessir, j'nın manasını, şeklinde olduğunu söylemişlerdir ki, bunun bir benzeri de, bu kişilerin, Cenâb-ı Hakk'ın, (nûh, 13) ayetinin tefsirindeki sözleridir.

2) Mü'min kimsenin mutlaka, Allah'ın rahmetini umması, beklemesi gerekir. Çünkü, mü'min kimse, imanı ile elde ettiği sevabın, küfrün dışında, diğer bütün günahların ikabından ve cezasından fazla olduğuna kesin gözüyle bakmaktadır. Binâenaleyh ayetteki, "Çünkü onlar, hiçbir hesabı ummuyorlardı.." ifadesi, bunların mü'min olmadıklarına bir işarettir.

3) Burada, "recâ", "beklemek" anlamındadır. Çünkü bir şeyi uman, onu bekliyor, demektir. Ne var ki, bekleme çeşitlerinin en kıymetlisi "recâ"dır.. Binâenaleyh bu, "cins" tüllerinin en kıymetlisinin adını almıştır."

4) Bu ayette, Allah karşısında hesap vermede "recâ" (ummak) tarafının korku tarafına baskın çıkacağına bir dikkat çekme vardır. Zira, kulun, Allah'ın va'di gereği, mükafaat tarafında Allah üzerinde bir hakkı vardır. Allah'ın da, ceza tarafında kulunun üzerinde bir hakkı vardır. Kerim kimse ise, kendisinin hakkını düşünebilir, ama başkasının kendisi üzerindeki hakkını kesinlikle düşünmez. Bu sebeple hiç şüphesiz, hesapta "recâ - ümit etmek" tarafı daha güçlü çıkacaktır. İşte bu sebepledir ki, Cenâb-ı Hak burada "recâ" maddesini kullanmış, "havf korku" maddesine yer vermemiştir.

İkinci Soru: Kafirler, kötülük ve büyük günah namına ne varsa hepsini yapmaktadırlar. Binâenaleyh, evvelemirde Cenâb-ı Hakk'ın, o kafirlerin işledikleri küfür çeşitlerinden sadece bunu zikretmesinin sebebi nedir?

Cevap: İnsanın arzu ve isteği hep iyiyi yapmada, yasak olan şeyleri yapmamada bulunur, yatar.. Bunun sebebi ise, kişinin, bundan ahirette istifade etmesidir. Fakat, ahiret hayatını inkar eden kimse, güzel ve iyi namına hiçbir şey yapmaz, kötü şeylerden ise geri durmaz. Bu sebeple Cenâb-ı Hakk'ın, "Çünkü onlar, hiçbir hesabı ummuyorlardı" ifadesi, onların, bütün kötülükleri yaptıklarına, iyi ve güzel namına hiçbir şey yapmadıklarına dikkat çekmektedir.

Onların iki tür kötü fiilleri ise, Cenâb-ı Hakk'ın,