8

"Şüphe yok ki (Allah) onu (yeniden diriltip) döndürmeye elbette kadirdir"

buyurmuştur.

“İnnehu” daki “Huve” Zamiri Hakkında

“İnnehu” daki “Huve” zamiri, mercii daha önce geçmese bile, Yaratıcı'ya raci olan bir zamirdir. Delili ise şu iki şeydir:

1) Cenâb-ı Hakk'ın yaratıcı olmasının, kendisinin halife oluşuna delâlet etmesidir. Buna göre mana, "Yaratan bu zat, o insanı yeniden yaratmaya kadirdir" şeklinde olur.

2) Bu merci, her ne kadar lafzan daha önce geçmese dahi, zamirin merciinin Cenâb-ı Hak olduğuna delalet eden şeyler, daha önce geçmişti. Akıl, bu tasarrufa kadir olan zatın, Cenâb-ı Hak olduğuna açıkça delalet etmektedir. Binâenaleyh, bu husus son derece açık ve net olunca, bu, daha önce zikredilmiş gibi olmuştur.

“Alâ Rac'ihi” İfadesindeki Zamir Neye Racidir?

“Er-rac'” kelimesi, bir şeye tekrar döndüğünü ifade etmek için kullandığın, “Raca'tu'ş-şey'e” ifâdesinin masdarıdır. O halde, “Alâ rac'ihi” ifadesindeki zamir neye racidir? Bu hususta da şu iki izah yapılabilir:

1) Doğruya en yakın olan görüşe göre bu zamir, "insan"a raci olup, buna göre mana, "insanın direkt olarak yaratmaya kadir olan zâtın, ölümünden sonra o insanı yeniden, canlı olarak iade etmeye, yaratmaya kadir olması gerekir" şeklinde olur. Ki bu manaya göre bu ifade Cenâb-ı Hakk'ın tıpkı, "De ki, o insanları, onları ibtidâen yaratan diriltecektir..." (Yasin, 36/79) ayetiyle "Bu (ikinci yaratış), O'na daha kolaydır" (Rum, 30/27) ayeti gibi olmuş olur.

2) Bu zamir, "insan"a raci değildir. Mücâhid, bu ifadeye, "O, erkeğin cinsiyet uzvuna meniyi, suyu yeniden döndürmeye kadirdir" manasını verirken, İkrime ve Dahhâk, "O suyu, sulbe (yani bel kemiğine) döndürmeye kadirdir" manasını vermişlerdir. Dahhâk'ın bu ifâdeye, "O, insanı, başlangıçtaki gibi bir su haline döndürmeye kadirdir" şeklinde de bir mana verdiği rivayet edilmiştir.

Mukâtil ibn Hayyan ise, bu ifadeye, "İstersem, onu, yaşlılıktan gençliğe, gençlikten çocukluğa, çocukluktan da nutfe haline dönüştürebilirim" manasını vermiştir. Bil ki, birinci görüş daha doğrudur ve Cenâb-ı Hakk'ın, "O günde ki, sırlar yoklanıp meydana çıkarılacaktır" (Tarık, 86/9) ifadesi de bunun böyle olduğunu gösterir. Binâenaleyh, ayetin manası, "O, insanı, kıyamet gününde yeniden diriltmeye kadirdir" şeklinde olur.

Sırların Ortaya Çıkacağı Gün

Cenâb-ı Hak, öldükten sonra dirilmenin ve kıyametin gerçekliğine dair deliller getirince, insanın o gündeki halini nitelemek üzere,