24

"Ah, diyecek, keşke hayatım için önden salih ameller yapsaydım..."

buyurmuştur.

Ayetin Açıklaması

Ayetle ilgili olarak birkaç izah var:

1) Bu "Keşke ben, bu sonsuz hayatım için sonlu dünya hayatımda iken birşeyler yapmış olsaydım" demektir. Hak teâlâ burada, "hayatım için" kelimesini kullanmış, "Şu hayat için" dememiştir. Çünkü bu, "Hayat, ancak ahiret yurdundaki hayattır" demektir. Çünkü Allah, "Şüphesiz, ahiret yurdu, hayatın ta kendisidir" (Ankebût, 29/64) buyurulmuştur.

2) Allahü teâlâ kafirler hakkında "Ölüm ona her taraftan gelir, ama o ölemez" (İbrahim, 14/17), "Onun için cehennem vardır. O orada, ne ölür, ne de dirilir" (Taha, 20/74), "En şaki olan ise ondan kaçınır. O, en büyük ateşe girecektir. Sonra orada ne ölür, ne de dirilir" (A'lâ, 87/11-13) buyurmuştur. Şu halde bu ayet, cehennemliklerin ahirette sanki bir hayatları olmadığına delalet eder. Buna göre mana, "Keşke ben, dünyada ateşten kurtulmamı sağlayacak ameller yapmış olsaydım da, böylece ahirette hayata kavuşan kimselerden olsaydım" şeklinde olur.

3) Mana, "Keşke ben, dünyada yaşarken bir takım şeyler sunu verseydim" şeklindedir. Bu tıpkı, "Receb ayının onunda ona geldim" demen gibidir yani, “Ci'tuhu liaşri leyâli halevne min Recebin” cümlesinde lâm vakit ifade ettiği gibi ayetteki “lihayati” deki lâm da zaman ifade eder.

Mutezile'nin Ayetle İlgili Tesbiti

Mutezile bu ayete dayanarak, insanların iradelerinin; kendi ellerinde olduğunu, işlerinin kasıt ve iradelerine bağlı. olduğunu; taattan engellenmediklerini, isyana ve inkara zorlanmadıklarını söylemiştir.

Buna şöyle cevap verilir: Onların fiilleri, kendi niyet ve maksadlarına bağlıdır. Şimdi eğer bu niyet ve maksadları da bir başka niyete bağlı ise, bundan teselsül gerekir. Yok eğer bunlar tamamen Allah'ın iradesine bağlı ise, Mu'tezilî inanç batıl olur.

Allah'ın Verdiği Ceza