22

O günü (hatırla ki); onların hepsini toplayacak, sonra da şirk koşanlara: "İddia ettiğiniz ortaklarınız nerede? diyeceğiz.

Yüce Allah'ın:

"... daha zalim kim olur" âyeti mübtedâ ve haber olup, "Allah'a karşı yalan uydurandan veya âyetlerini yalanlayanlardan" daha zalim hiç bir kimse olmaz, demektir.

Allah’ın âyetlerinden kasıt Kur'ân ve mucizelerdir.

"Gerçek şu ki, zâlimler kurtuluşa eremez." Bunun, dünyada kurtuluşa ermeyecekleri anlamında olduğu söylenmiştir. Daha sonra yüce Allah (âhiret ile İlgili olarak) bir sonraki âyet-i kerimede:

"O günü onların hepsini toplayacağız." Yani, onların hepsini toplayacağımız o günü hatırla demektir.

Anlamının şöyle olduğu da söylenmiştir: Zâlimler dünya hayatında da iflah olmazlar, onları toplayacağımız günde de itlâlı olmazlar. Bu takdire göret bir sonraki âyet ile ilişkili olduğundan dolayı; "Zâlimler" diye biten âyetin sonunda vakıf yapılmaz.

Şöyle de denilmiştir: Bu âyet, bundan sonra gelecek olan "... bir bak" ile alâkalıdır. Yani, onların kendilerini toplayacağımız günü nasıl yalanladıklarına bir bak, demektir. Bunun da anlamı, onları haşredeceğimiz günü nasıl yalanlarlar? şeklindedir.

"Sonra da şirk koşanlara: İddia ettiğiniz ortaklarınız nerede diyeceğiz."

Bu onları rezil etmek için sorulacak bir sorudur. Yoksa durumlarını açıklamaları için değil. "İddia ettiğiniz" de, Allah nezdinde kendi iddianıza göre sizin için şefaat edeceklerini ve sizleri O'na yaklaştıracaklarını iddia ettiğiniz ortaklarınız nerede demektir. Bu da onlar için bir azardır. İbn Abbâs der ki: Kur'ân-i Kerîm'de; İddia etti, kökünden türeyen ne kadar kelime varsa; yalan söylemek anlamındadır.