45

Böylece zulmedenlerin ardı arkası kesildi. Âlemlerin Rabbı olan Allah'a hamd olsun.

Yüce Allah'ın:

"Böylece zulmedenlerin ardı arkası kesildi" âyetindeki ": Son" demektir.

Bir topluluğun sonuncusu olarak en arkada gelen kimseyi ifade etmek üzere denilir. Abdullah b. Mes'ûd yoluyla rivâyet edilen hadiste de şöyle denilmektedir; "İnsanlar arasında namaza ancak en son vaktinde yetişenler vardır." İbnu'l Ashâb, en-Nihâye, II, 97, Yani, vaktin sonunda namazını kılan vardır. Burada bu âyetin anlamı ise, soylarını kesmesi, onların yerine başkalarını getirmesi ve onlardan geriye kimsenin kalmaması demektir. Kutrub der ki: Burada onların kökten imha edilip helâk edildiklerini anlatmaktadır. Umeyye b. Ebi Salt da der ki:

"En sonuncularını dahi imha eden bir azapla helâk olundular

Ne onu geri çevirebildiler, ne de onlara yardım olundu."

"Tedbîr" kelimesi de buradan gelmektedir. Çünkü tedbir, işin âkibetini sağlama bağlamak için çalışmak demektir.

"Âlemlerin Rabbi olan Allah'a hamd olsun." Denildiğine göre bu hamd, zâlimler topluluğunun helâk edilmeleri dolayısıyladır. Allah'a nasıl hamd edeceklerinin mü’minlere öğretilmesi için olduğu da söylenmiştir. Bu âyet, beraberinde kökün kesilmesini getirdiği, ebedi azaba götürdüğü ve övmek vasfına sahip herkesin övgüsünün kesilmesini gerektirdiği için zulmün terk edilmesinin vacib olduğuna dair delili de ihtiva etmektedir.