123

Ey Îman edenler! Kâfirlerden size yakın olanlarla Savaşın. Onlar sizde büyük bir azim ve şiddet bulsunlar. Bilin ki Allah, muhakkak takva sahipleriyle beraberdir.

Bu âyete dair açıklamalarımız, tek başlık halinde sunacağız:

Kâfirlerle Savaş:

Şanı yüce Allah, mü’minlere ne şekilde cihad edeceklerini göstermekte ve düşmanlarından yakınlık sırasına göre başlamaları gerektiğini bildirmektedir. Bundan dolayı Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem) önce (cihada) Araplarla başladı. Araplarla Savaşı bitirdikten sonra bu sefer Şam (Suriye) topraklarında egemenliği bulunan Bizanslılara yöneldi.

el-Hasen der ki: Bu âyet-i kerîme, Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) müşriklerle Savaş ile emrolunmadan önce indirilmiştir. İşte bu âyet, (müşriklerden yalnız) İslâm'ın kabul edileceği belirtilen hükümlerden önceki tedricî hükümlerden birisidir.

İbn Zeyd der ki: İndirildiği dönemde bu âyet-i kerîme ile kastedilenler Araplardır. Araplarla Savaş sona erdikten sonra, Bizanslılarla diğerleri hakkında:

"... Allah'a ve âhiret gününe îman ... etmeyenlerle Savaşınız" (et-Tevbe, 9/29) âyeti nâzil oldu.

İbn Ömer'den, bununla kastedilenlerin Deylemliler olduğunu söylediği rivâyet edilmiştir. Yine ondan gelen rivâyete göre, Önce kimlerle Savaşa başlamak gerekir. Bizanslılarla mı, yoksa Deylemlilerle mi? diye sorulmuş; İbn Ömer: Bizanslılarla diye cevap vermiş.

el-Hasen der ki: Burada kastedilen Deylemlilerle, Türklerle ve Bizanslılarla Savaşmaktır.

Katade der ki: Bu âyet, yakınlık sırasına göre kâfirlerle Savaşmak hususunda umumî bir âyettir.

Derim ki: Katade'nin görüşü âyetin zahirine uygun olan görüştür.

İbnü'l-Arabî de, İbn Ömer'in dediği şekilde Deylemlilerden önce Bizanslılarla Savaşılması görüşünü şu üç sebep dolayısıyla tercih etmiştir. Birincisine göre; Bizanslılar Kitap ehlidir. O bakımdan, bunlara karşı delil (diğerlerine oranla) daha çoktur ve daha kesindir. İkinci olarak, onlar bize -yani Medinelilere- daha yakındırlar. Üçüncüsü ise, peygamberlerin yurtları onların toprakları içerisinde daha çoktur. Bu yurtların ellerinden kurtarılması daha bir vaciptir. Doğrusunu en iyi bilen Allah'tır.

"Onlar sizde büyük bir azim ve şiddet bulsunlar." Yani, çetinlik, güç ve hamiyet bulsunlar. el-Fadl, el-A'meş ve Âsım'dan,

"Azim ve şiddet" kelimesini "gayrı" harfi üstün ve "lâm" harfini de sakin olarak okuduklarını rivâyet etmektedir. el-Ferrâ' der ki: Hicazlıların ve Esedoğullarının şivesi, "ğayn" harfi üstün şeklindedir. Temimoğulları ise ğayn harfini ötreli olarak kullanırlar.