10

İçinizden birisi İster sözünü gizlesin, ister onu açıklasın; gece gizlensin ve(ya) gündüzün yoluna gitsin, hepsi birdir.

"İçinizden birisi İster sözünü gizlesin, ister onu açıklasın" âyetindeki

"sözün gizlenmesi" kişinin kendi kendisine söylediği, içinden geçirdiği sözler demektir. Açığa vurulması ise kişinin başkasına söylediği sözler demektir.

Bu âyetle kastedilen de şudur: Şanı yüce Allah, İnsanın hayır ve şer türünden gizlediği herbir şeyi, tıpkı hayır ve şer türünden açığa vurduğu herbir şeyi bildiği gibi bildiğidir.

" İçinizden birisi" ifadesi ya:

"Birdir" kelimesinin sıfatıdır. İfadenin takdirî anlamı şöyle olur: İçinizden sözünü gizleyenin gizlemesi de, açığa vuranın açıklaması da birdir.

Bununla birlikte şu anlamda olmak üzere

"birdir" anlamındaki kelimeye taalluku da mümkündür: İçinizden bu şekilde davranan ile öbür türlü davranan arasında fark yoktur, bîrdir.

Yine ifadenin takdirinin şu anlamda olması da mümkündür: İçinizden sözünü gizleyenin gizlemesi de, aranızdan sözünü açıklayanın açıklaması da aynı şeydir. Şöyle de olabilir: Aranızdan sözünü gizli söyleyen de, onu açığa vuran da eşittir. Bu da "ikisi de adalet sahibidir" anlamında; Zeyd'de adildir, Amr da demeye benzer.

"Birdir" kelimesinin birbirine eşittir anlamında olduğundan ayrıca hazfedilmiş bir muzaf takdirine ihtiyacı yoktur, da denilmiştir.

"Gece gizlensin ve(ya) gündüzün yoluna gitsin." Yani yüce Allah'ın bilgisinde gizli de, açık ta, yollarda açıkça görünen de, karanlıklarda saklanan da birdir. el-Ahfeş ve Kutrub derler ki:

"Geceleyin gizlenen" açıkça görünen anlamındadır.

Nitekim onu açığa çıkardım, anlamındaki: ifadesi de buradan gelmektedir. ise o şeyi çıkardım, anlamına gelir. Nitekim kefen soyucusuna "el-muhtefi" denilmesi de buradan gelmektedir. Şair İmruu'l-Kays da şöyle demiştir:

"Onların (saklandıkları) tünellerinden ortaya çıkmaları

Sanki akşam vakti gürültülü yağan yağmurdan çıkışları gibidir."

Gizlenen, gizlenip saklanan yani bir dehlize giren" demektir.

Nitekim yırtıcı hayvanın inine girdiğini anlatmak üzere kullanılan, ifadesi de buradan gelmektedir.

İbn Abbâs der ki: "Gizlenen” bir şeylerin arkasına saklanan ve görünmez hale gelen, "yoluna giden" ise açıkta olup görünen demektir. Mücahid der ki: İşlediği masiyetleri "gizleyen" demektir; "Yoluna giden" ise bu masiyetleri açıkça işleyen demektir. ın, giden anlamında olduğu da söylenmiştir.

el-Kisaî der ki: " Gitti, gider, gitmek" demektir. Şair de şöyle demektedir:

"Bütün herkes erkek develerinin fazla ileri gitmelerini engellerken,

Biz ise erkek devemizin bağını çözdük, işte o serbestçe gitmektedir."

Ebû Recâ der ki: "Giden" yeryüzünde geçip giden anlamındadır. Şair de şöyle demektedir:

"Şüphesiz ki ben gittim, sen ise gitmiyordun."

el-Kutebî der ki: "Gündüzün yoluna giden" ifadesi ihtiyaçlarını görmek için hızlıca giden demek olup, Arapların; "Su akıp gitti" ifadelerinden alınmıştır. el-Esmaî der ki: " Yolunu serbest bırak, gitsin" anlamındadır.