55

Bîz sizi ondan yarattık. Ona İade ederiz. Bir kere daha yine ondan çıkarırız.

"Biz sizi ondan yarattık." Âdem (aleyhisselâm)ı kastetmektedir, çünkü o yerden yaratılmıştır. Bu açıklamayı Ebû İshak ez-Zeccâc ve başkaları yapmıştır. Her bir nutfe topraktan yaratılmıştır, diye de açıklanmıştır. Kur'ân'ın zahiri de buna delildir. Ebû Hüreyre'nin de şöyle dediği rivâyet edilmektedir: Resûlüllah (sallallahü aleyhi ve sellem) buyurdu ki:

"Doğan her bir çocuğun üzerine mutlaka gömüleceği çukurun toprağından serpilir." Bunu hafız Ebû Nuaym, İbn Şîrîn ile ilgili açtığı babta rivâyet etmiş ve: Bu Avn yoluyla gelen hadis olarak garip bir hadistir. Biz bunu ancak Ebû Âsım en-Nebîl yoluyla kaydetmiş bulunuyoruz. Bu da Basralı ilim adamlarının güvenilir ve belli başlı âlimlerindendir.

Bu hususa dair İbn Mes'ûd'dan gelen rivâyet ile geniş açıklamalar el-En'âm Sûresi'nde (6/2. âyetin tefsirinde) geçmiş bulunmaktadır.

Atâ el-Horasanî dedi ki: Nutfe, rahime düştü mü, rahim ile görevli olan melek gider, onun gömüleceği yerin toprağından alır ve gelip bu nutfenin üzerine serper. Böylelikle yüce Allah o canlı varlığı nutfeden ve topraktan yaratır. İşte yüce Allah'ın:

"Biz sizi ondan yarattık, ona iade ederiz. Bir kere daha yine ondan çıkarırız" âyeti bu demektir.

el-Berâ b. Âzib (radıyallahü anh)ın rivâyet ettiği hadiste, Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)ın şöyle buyurduğu bildirilmektedir: "Mü’min kulun ruhu çıktı mı melekler onu (semalara doğru) çıkartırlar. Kaç melek grubu yanından o ruhu geçirirlerse mutlaka onlar da; Bu hoş ve güzel ruh neyin nesidir? diye sorarlar. Onlar da: Bu -dünyada iken onun hakkında kullanılan en güzel ismini zikrederek- filan oğlu filandır, derler. O ruha kapıların açılmasını isterler, kapılar açılır. Her bir semanın mukarreb melekleri bir diğer semaya onu uğurlarlar. Nihayet yedinci semaya kadar ulaşır.

Aziz ve celil olan Allah da şöyle buyurur: "Kulun lehine İlİtyyîn'de konulacak bir kitap yazınız ve onu tekrar yere iade ediniz. Çünkü ben onları ordan yarattım, onları oraya iade ederim. Bir defa daha onları yine ondan çıkartırım." Bunun üzerine ruhu tekrar cesedine iade edilir" diye hadisin geri kafan kısmını zikreder. Müsned, IV, 287, 295-296; Hâkim, el-Müstedrek, I, 37-38.

Biz bu hadisi bütünüyle "et-Tezkire" adlı eserimizde zikretmiş bulunuyoruz. Aynı zamanda bu Ali (radıyallahü anh) yoluyla da rivâyet edilmiş olup es-Sa'lebî zikretmiştir.

Ölümden sonra

"ona iade ederiz. Bir kere daha" diriliş ve hesap için

"yine ondan çıkarırız." Buradaki "bir kere daha" âyeti "ona iade ederiz" âyetine değil de "sizi ondan yarattık" âyetine râci'dir. Bu da bir kimsenin: "Dişi bir deve ve bir ev satın aldım ve bir dişi deve daha" demesine benzer. Biz sizi yerden çıkardık, ölümden sonra bir defa daha yine yerden çıkartacağız, demektir.