17

"Siz ancak Allah'tan başka bir takım putlara İbadet ediyor ve aslı olmayan yalanlar düzüyorsunuz. Şu Allah'tan başka ibadet etmekte olduklarınız size bir rızık vermeye şüphesiz güç yetîremezler. O halde rızkı Allah katında arayın. O'na ibadet edin ve O'na şükrediniz. Yalnız O'na döndürüleceksiniz.

"Siz ancak Allah'tan başka bir takım putlara" heykellere

"ibadet ediyor...sunuz." Ebû Ubeyde dedi ki; Sanem (heykel) altın, gümüş veya bakırdan yapılan ma'bud suretidir. Vesen (put) ise alçı ya da taşlan yapılan ma'bud suretidir. el-Cevherî der ki: Vesen, sanem ile aynı anlamdadır. Vesen'in çoğulu; ile ...diye gelir. "Arslan" anlamındaki lâfzın ile diye gelmesi gibi,

"Ve aslı olmayan yalanlar düzüyorsunuz." el-Hasen dedi ki: Buradaki

"Düzüyorsunuz" aslında yontuyorsunuz anlamındadır. Yani sizler bizzat kendinizin yapmış olduğu putlara ibadet ediyorsunuz. Mücahid dedi ki: İfk, yalan demektir. Yani sizler putlara ibadet ediyor ve yalan uyduruyorsunuz.

Ebû Abdu'r-Rahmân da -"düzüyorsunuz" anlamındaki lâfzı-: diye okumaktadır. Bu diye de okunmuştur ki; bu da den gelip çokluk anlamını ifade eder. Buna karşılık; ise dan gelmektedir ki; çok çok yalan söyledi ve yalan iddialarda bulundu demek.

"Aslı olmayan yalanlar" anlamı verilen lâfız da; diye de okunmuştur. Bu da iki şekilde açıklanabilir. Ya; " Yalan söyledi" ve; "Oynadı" kabilinden bir mastar olur. Bu durumda "Aslı olmayan yalan" ondan hafifletilmiş (yani sakin olan fe esreli okunmuş) olur. "Yalan" ile; "Oyun" kelimeleri gibi; ya da "fa'il" vezninde bir sıfat(-ı müşebbehe) olabilir. Bu da anlamına gelir ki; asılsız olan batıl olan, bir şeyi uyduruyorsunuz, demek olur.

"Putlara" lâfzı

"ibadet ediyor(sunuz)" ile nasb edilmiştir. (........) ise kâffe (yani başındaki inne'nin amelini önleyen)dir.

Kur'ân-ı Kerîm'in dışında (benzeri cümlelerde) "putlar" anlamındaki kelimenin edatı, nin ismi kabul edilmek suretiyle ref olarak okunması "ibadet ediyor(sunuz)" da onun sılası kabul edilmesi mümkündür. Bu durumda "he" zamiri de ismin uzunluğundan ötürü hazfedilmiş, buna karşılık "putlar" anlamındaki kelime nin haberi olmuştur.

"Aslı olmayan yalanlar düzüyorsunuz" kıraatinde ise "aslı olmayan yalanlar" anlamındaki lâfız fiil ile nasbedilmiştir. Başka bir açıklaması yoktur.

Aynı şekilde;

"Şu Allah'tan başka ibadet etmekte olduklarınız, size bir rızk vermeye güç yetiremezler" âyeti da böyledir. Yani sizler rızıklarınız ile ilgili taleplerinizi sadece Allah'a yöneltiniz, yalnız O'ndan rızık isteyiniz, başkasından değil.