8

Sonra O, onun soyunu bayağı bir sudan meydana gelen bir süzmeden kılmıştır.

"O ki, yarattığı herşeyi güzel yapmıştır" âyetindeki:

"Yarattığı" anlamındaki âyeti İbn Kesîr, Ebû Amr ve İbn Âmir "lâm" harfini sakin olarak; diye, diğerleri ise üstün okumuşlardır. Bu okuyuşu Ebû Ubeyd ve Ebû Hatim kolay olduğundan dolayı tercih etmişlerdir. Bu da "şey"in sıfatı olarak cer mahallinde mazi bir fiildir, İbn Abbâs'tan gelen rivâyete göre anlamı, yarattığı herşeyin yaratılışını son derece sağlam kılmıştır. Yani onu murad ettiği şekilde yaratmış ve O'nun iradesinden başka bir şekilde var olamamıştır. Bir başka görüşe göre O'nun yaratmış olduğu herbir şey güzeldir. Zira hiçbir kimse benzerini meydana getiremez ve yarattığı herbir şey de kendi yaratıcısının varlığına delâlet etmektedir.

"Lâm" harfini sakin okuyanların bu okuyuşu Sîbeveyh'e göre mastardır. Çünkü bu okuyuş; "Herşeyi özel bir şekilde yaratmıştır" anlamına delâlet etmektedir. Büyüce Allah'ın;

"Allah'ın yaratması" (en-Nisa, 27/88) âyeti ile "(Bunlar) Allah'ın size yazdıklarıdır" (en-Nisa, 4/24) buyruklarına benzemektedir. Sîbeveyh'ten başkalarına göre ise "herşey" lâfzından bedel olmak üzere nasb ile gelmiştir. O ki, herşeyin yaratılışını güzel yapmıştır, demek olur. Bazı nahivcîlere göre de; "Güzel yapmıştır" âyeti belletmiş ve bildirmiştir anlamında olmak üzere bir mef'ûldür. Çünkü bu anlamıyla bu fiil, iki mef'ûle geçiş yapar ki herbir şeye yaratmasını kavratmıştır, belletmiştir demek olur.

Tefsir (temyiz) olmak üzere nasb edildiği de söylenmiştir. Yaratılış itibariyle herşeyi güzel yapmıştır demek olur. Cer harfinin düşürülmesiyle nasb edilmiş olduğu da söylenmiştir ki; Yaratmasında herşeyi güzel yapmıştır" demek olur. Bu anlamdaki bir açıklama İbn Abbâs'tan da rivâyet edilmiştir.

"Güzel yapmıştır" âyeti sağlam ve muhkem kılmıştır, demektir. Yaratılan herbir şeyin yaratılmasından murad ne ise yaratılış maksadı itibariyle en güzel şekildedir. İşte bu anlam dolayısıyla İbn Abbâs ve İkrime şöyle demişlerdir: Maymunun kıçı belki güzel değildir, fakat son derece sağlam ve muhkemdir.

İbn Ebi Necîh’in, Mücahid'den rivâyetine göre; "yarattığı herşeyi güzel yapmıştır" sağlam kılmıştır demektir. Bu da yüce Allah'ın:

"Rabbimiz, bütün herşeye hilkatini verip sonra da doğru yolu gösterendir" (Tâ-Hâ, 20/50) âyetine benzemektedir. Yani yüce Allah insanı hayvan gibi yaratmamıştır. Hayvanı da İnsan gibi yaratmamıştır.

"Yarattığı" lâfzı; "İşte O'nun yaratması budur" takdirine göre ref ile de okunabilir.

Bunun lâfız itibariyle umumi olmakla birlikte anlamı itibariyle özel olduğu da söylenmiştir. O, güzel olan herşeyin yaratılışını güzel kılmıştır, demek olur. Hem lâfız, hem mana itibariyle umumi olduğu da söylenmiştir. Yani O, yarattığı herşeyi güzel yaratmıştır. Hatta yaratılışı itibariyle köpek dahi güzeldir. Bu açıklamayı da İbn Abbâs yapmıştır. Katade de: Maymunun kıçı hakkında: O güzeldir, demiştir.

"İnsanı" yani Âdem'i

"yaratmaya da çamurdan başlamıştır. Sonra onun soyunu bayağı bir sudan meydana gelen bir süzmeden kılmıştır" âyeti (ve buna dair açıklamalar) daha önceden el-Mu'minun Sûresi'nde (23/12-14. âyetlerin tefsirinde) ve başka yerlerde geçmiş bulunmaktadır.

ez-Zeccâc:

"Bayağı bir sudan" âyetini zayıf ve güçsüz diye açıklamıştır. Başkası ise, insanlar nezdinde önemsenmeyen diye açıklamışlardır.