24

Ve durdurun onları. Çünkü onlar sorgulanacaklardır.

"Ve durdurun onları, çünkü onlar sorgulanacaklardır." Îsa b. Ömer:

"Çünkü onlar" âyetinin hemzesinin üstün olarak okunduğunu da nakletmiştir. el-Kisaî dedi ki: " ve Çünkü onlar, onlar... sebebiyle" demektir.

"Bineği durdurdum, durduruyorum, durdurmak" denilir, "O da durdu", "Durmak" diye kullanılır. Bu fiil hem geçişli hem geçişsiz olur. Onları alıkoyun, demektir. Bu cehenneme sürülmeden önce olacaktır. Buna göre buyruklarda takdim ve tehir vardır. Yani önce onları hesaba çekilmek üzere durdurun, sonra da onları cehenneme doğru sürükleyin.

Bir başka açıklamaya göre; onlar önce cehenneme doğru sürülecekler, sonra da cehennem ateşine yaklaştıkları sırada sorgulanmak üzere bir araya getirilip toplanacaklardır.

"Çünkü onlar" el-Kurazî ve el-Kelbî'nin açıklamasına göre amelleri, sözleri ve davranışları dolayısı ile "sorgulanacaklardır." ed-Dahhak işledikleri günahlardan ötürü sorgulanacaklardır derken, İbn Abbâs:

"la ilahe illallah" hakkında kendilerine soru sorulacaktır, demiştir. Yine ondan gelen bir başka rivâyete göre başka insanlara yaptıkları zulümlerden ötürü sorgulanacaklardır. Bütün bunlar kâfirin de hesaba çekileceğine delildir. Buna dair açıklamalar daha önceden el-Hicr Sûresi'nde (15/92-93- âyetlerin tefsirinde) geçmiş bulunmaktadır.

Yine denildiğine göre onların sorgulanmaları, onlara karşı delilin ortaya konulmuş olduğunun ortaya çıkması için kendilerine: "Size kendi içinizden rasûller gelmedi mi?" denilmesidir. Yine onlara: