33

Azâb İşte böyledir. Âhiret azâbı ise elbette daha büyüktür. Eğer bilselerdi.

"Azâb" İbn Zeyd'den rivâyete göre dünya azâbı ve malların telef edilmesi

"işte böyledir." Şöyle de açıklanmıştır: Bu âyet Mekkelilere Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)'ın bedduası dolayısıyla Allah onları kıtlıkla imtihan edince (hakka) dönüş için bir vaaz, bir öğüttür. Yani dünya hayatında sınırlarımızı aşan kimselere onlara yaptığımız gibi yaparız.

"Âhiret azâbı ise elbette daha büyüktür, eğer bilselerdi." İbn Abbâs dedi ki: Bu Bedir'e çıkıp Muhammed'i ve arkadaşlarını öldüreceklerine dair yemin edip, Mekke'ye de mutlaka dönüp Beyti tavaf edeceklerine, şarap içeceklerine, şarkıcı cariyeler başlarının üzerinde deflen vuracağına dair yemin etmeleri üzerine; Mekkelilere verilmiş bir misaldir. Yüce Allah, onların zannettiklerinin aksini göscerdi, onlardan kimileri esir alındı, kimileri öldürüldü, kimileri bozguna uğratıldı. Tıpkı şu bahçe sahiplerinin mahsûllerini toplamayı kararlaştırmış olarak çıkıp da maksatlarını gerçeklegtiremeden ziyana uğramış oldukları gibi.

Şöyle de denilmiştir: Bahçe sahiplerinin yoksullara vermedikleri hakkın onların ödemeleri gereken farz bir hak olma ihtimali de vardır, nafile olma ihtimali de vardır. Birincisi daha kuvvetlidir. Doğrusunu en iyi bilen Allah'tır.

Şöyle de denilmiştir: Sûre Mekke'de inmiştir. Dolayısıyla Mekkelilere isabet eden kıtlığa ve Bedir savaşı hakkında yorumlanması uzak bir ihsimai olur. Ancak merhum müfessirin sûrenin baş taraflarında belirttiği gibi İbn Abbâs ve Katade'ye gfire 17. ile 33. âyetler Medine'de inmiştir. Dolayısıyla hu mın itiraz İbn Abbâs'ın az önce kaydedilen açıklamaları hakkında en azından İbn Abbâs'in anlayışı çerçevcsinde-geçerli değildir.