14

O günde yer ve dağlar sarsılır. Dağlar da yığılarak akıp dağılan kum gibi olur.

"O günde yer ve dağlar sarsılır." Yani üzerlerinde bulunanları ile birlikte hareket eder ve çalkalanır.

" O günde" lâfzı zarf olarak nasbedilmiştir. Yani yer ve dağların sarsılacağı o günde onlara ağır bukağılar vurulur ve azâb edilirler. Nasb ile gelmesinin cer edici âmilin zikredilmeyişi dolayısıyla olduğu da söylenmiştir. Bu ceza, yerin ve dağların sarsılacağı bir günde olacaktır, demek olur. Buradaki âmilin: Beni baş başa bırak" âyeti olduğu da söylenmiştir. Yani yerin ve dağların sarsılacağı o günde yalanlayıcılarla, Beni başbaşa bırak!

"Dağlar da yığılarak akıp, dağılan kum gibi olur." O gün böyle olacaklar, demektir. Yığılmış, toplanmış kum" anlamındadır. Hassan şöyle demiştir:

"Yığın kumların olduğu yerde bulunan Zeyneb'in diyarını tanıdım

Yeni yaprak üzerindeki yazı hattı gibiydi."

"Ayaklar altında geçip giden" demektir. ed-Dahhak ve el-Kelbî dedi ki: Ayak ile üzerine bastığın takdirde ayağın altından kayıp gider. Altını boşalttığın takdirde de çöküp giden demektir.

İbn Abbâs dedi ki: Bu, akan ve dağılan kum anlamındadır. Kelimenin aslı: şeklinde olup "mef'ûl" veznindedir. Bu da: Onun üzerine toprağı yıktım, yıkarım, yıkmak" ifadesinden gelmektedir. O bakımdan; ile şeklinde ism-i mef'ûlleri kullanılır. ile "ölçülen" anlamında ile 'ın "borçlu" anlamında "göze gelmiş, nazar değmiş" anlamında kullanılması gibi. Şair de şöyle demiştir:

"Kavmin seni efendi zannediyordu

Bense zannederim ki, sen göze gelmiş bir efendisin."

Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)'ın hadisinde de belirtildiğine göre, ashab ona kuraklıktan şikâyet ettiler. O da: Siz ölçerek mi (verip, alıyorsunuz) yoksa dökerek mi" diye sormuş. Onlar: Dökerek demişler. Peygamber: "Buğdayınızı ölçünüz, onda size bereket ihsan olunacaktır" diye buyurdu. Buhârî, II, 74y; İbn Mâce, II. 750, 751; Müsned, IV, 131, V, 414

"Unu döktüm" kullanımı (........)'in bir çeşit söylenişidir. Bu şekilde dökülene: ile denilir. "Vav"ın hazfedilip sebebi ise "ye"nin Üzerinde ötrenin ağır gelmesidir. Bundan dolayı hazfedildi; sonradan "vav' ile birlikte sakin kullanıldı. Daha sonra iki sakinin arka arkaya gelmesinden ötürü "vav" hazfedildi. Burada bu fiil ecvef bir fiildir. Ecvef fiilin orrasınthıki iltet harfinin hazfediliş sebebini etvef fiillerdeki genel kaideye uygun olarak açıklamaktadır.