2

Yine hayır, kendini kınayan nefse yemin ederim.

"Yine hayır, kendini kınayan nefse yemin ederim." Bu hususta kıraat âlimleri arasında görüş ayrılığı yoktur. Yüce Allah, kıyâmet gününe o günün sanını tazim için yemin etmekte, fakat nefse yemin etmemektedir. İbn Kesifin kıraatine göre birincisi ile yemin ederken, ikincisi ile yemin etmemiştir.

Bir diğer açıklamaya göre;

"yine hayır, kendini kınayan nefse yemin ederim" âyeti bir başka red olup, kınayıcı nefse bir yeni yemindir. es-Sa'lebî dedi ki: Doğrusu her ikisi ile yemin ettiğidir.

"Kınayıcı nefis" ise hep kendi nefsini kınarken görülen mü’min kimsenin nefsidir. O hep: Ben bunu yapmakla neyi gerçekleştirmek istedim, der. Sürekli olarak sen onun kendi nefsini kınayıp, ona sitem ettiğini görürsün. Bu açıklamayı İbn Abbâs, Mücahîd, el-Hasen ve başkaları yapmıştır.

el-Hasen dedi ki: Allah'a yemin olsun ki bu nefis mü’minin nefsidir. Mü’min ancak nefsini kınarken görülür. Bu sözümle neyi isledim, bunu yemekle neyi istedim, der. Günahkar kimse ise nefsini hesaba çekmez.

Mücahid dedi ki: Bu geçen şeylere kınayan, pişman olan ve böylelikle kötülük için niye yaptı diye kendisini kınayan, hayır için de niye onu daha fazla yapmadı diye kendisini kınayandır. Kınama özelliği bulunan nefis olduğu söylendiği gibi; başkasını ne için kınıyor ise kendisini de onun için kınayan nefistir, diye de açıklanmıştır.

Bu açıklama şekillerine göre İevvâme: çok kınayıcı" ile "laime: kınayan" aynı anlamdadır ve bir övgü sıfatıdır. Buna göre de böyle bir nefse yemin uygun ve güzel düşer.

Bazı tefsirlerde şöyle denilmektedir: Bundan kastedilen kişi Âdem'dir, O kendisi sebebiyle cennetten çıkartıldığı musibetten ötürü sürekli olarak kendisini kınayıp durdu.

"Levvâme: Çok kınayıcının kınanan ve yerilen anlamında olduğu da söylenmiştir ki -bu da yine İbn Abbâs'tan rivâyet edilmiştir.- O halde bu bir yergi sıfatıdır, Bunun yemin olmasını kabul etmeyenlerin görüşü de budur. Zira isyankâr kimsenin kendisine yemin edilmesini gerektirecek hiçbir kıymeti yoktur. Çünkü o çokça kınanandır.

Mukâtil dedi ki: Sözü edilen nefis, kâfirin nefsidir. O kıyâmet gününde kendisini kınayacak ve Allah'ın huzurunda kusurlu olarak gelmekten dulayı hasretler çekecektir.

el-Ferrâ'' dedi ki: İster iyilikte bulunan olsun, ister kötülük işlemiş olsun, Kendisini kınamayacak hiçbir nefis yoktur. İyilik yapmış olan kimse; keşke daha çok iyilik yapmış olsaydı diye kendisini kınayacak, kötülük yapan kimse ise; keşke kötülüklerinden uzak dursaydı, diye kendisini kınayacaktır.