25

Biz, arzı toplanma yeri kılmadık mı?

Bu âyete dair açıklamalarımızı iki başlık halinde sunacağız:

1- Toplanma Yeri Olarak Yaratılan Yer;

"Biz, arzı toplanma yeri kılmadık mı?" Yani dirileri üzerinde, ölüleri altında toplayan bir lupi-zv:^: kılmadık mı?

Bu ölünün üzerinin örtülüp defnedilmesinin vacib oluşuna aynı şekilde saçlarının ve kendisinden uzaklaştırdığı şeylerin de gömülmesine delil teşkil etmektedir. Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)"in: "Tırnaklarınızı kesiniz ve kestiğiniz tırnaklarınızı gömünüz" Tirmizi el-Hakim, Nevâdiru'l-Usûl, 1, 2H5: İbn Hacer, Fethu'l-Bâri, X, 3.Wdt- senedinde meçhul bir ravi bulunduğu kaydıyla. âyeti da bunu gerektirmektedir. Bu hususa dair açıklamalar daha önce el-Bakara Sûresi'nde (2/124. âyet, 10. başlıkta) geçmiş bulunmaktadır.

Bir şeyi bir araya getirip, toplamayı anlatmak üzere: O şeyi topladım bir araya gelirdim, coplarım bir araya getiririm' denilir. Toplayıp bir araya getirmek" demektir. Siheveyh şu beyiti zikretmektedir:

"Yılanlar kırağıdan dolayı

Yuvalarına çekildiklerinde kerimdirler onlar."

Ebû Ubeyd, bunun "kaplar" anlamında olduğunu söylemiştir. İçinde sütü ihtiva ettiği ve bir arada tuttuğu için süt bulunan tuluma veya kırbaya: denilir. Şair de şöyle demiştir:

"Bu gün, sen. yerin üzerinde ayaktasın

Yarın ise o seni sağlam bir torbaya alacaktır."

eş-Şa'bi, bir cenaze ile birlikte gitmiş, kabristana bakmış, "bu ölülerin toplanma yeridir (konuldukları turbalarıdır)" dedikten sonra bu sefer evlere bakmış: "Bunlar da hayattakilenn toplanma yeridir" demiştir.

2- Kefen Soyuculuğu ve Yerin Toplayıcılığı;

Rabia'dan rivâyet edildiğine göre, o kefen suyucu hakkında: Eli kesilir, demiştir. Kendisine: Niye böyle bir görüş beyan ettin? diye sorulunca, şu cevabı vermiş: Yüce Allah:

"Biz arzı toplanma yeri kılmadık mı? Dirilere de, ölülere de" diye buyurmaktadır. Buna göre, yer bir hirz (korunması gereken şeyi koruyan)dır. Bu hususa dair açıklamalar daha önceden el-Mâide Sûresinde (5/38. âyet, 7. başlıkta) geçmiş bulunmaktadır.

Ashab döneminde (kabristan olan), Baki el-Ğarkad'e "Kefte" ismini veriyorlardı. Çünkü orası ölüleri toplayan bir kabristan idi, O halde yer canlıları evlerinde, ölüleri de kabirlerinde toplayıp bir araya getirendir. Aynı şekilde insanlar yerin üzerinde karar kılmışlardır. Yatıp dinlendikleri yer de, üzerinde bir araya gelmek suretiyle orasıdır.

Bir diğer açıklama da şöyledir: Yer canlılar İçin bir toplanma yeridir. Yani İnsandan çıkan fazlalıklar yerde gömülür. Zira insanların üzerinde bulunmalarıyla bir araya gelip toplanmaları sözkonusu değildir. Çünkü toplanmak, bütün yönlerden bir araya gelmeye işaret eder.

el-Ahfeş, Ebû Ubeyde ve iki görüşünden birisinde Mücahid şöyle demişlerdir: Canlılar da, ölüler de yere racidirler. Yani yer, bitip yeşeren demek olan "canlı" ile bitip yeşermeyen demek olan ölü olmak üzere iki kısma ayrılır.