24

Allah, onu en büyük azâb ile azablandırır.

"Allah, onu en büyük azâb ile azablandırır." Bu da azâbı sürekli olan cehennemdir. Yüce Allah'ın:

"En büyük" dîye buyurması onların dünya hayatında iken açlık, kıtlık, esir edilmek ve öldürülmekle azâb edilmiş olmalarından dolayıdır. Bu tevilin (yorumun) delili İbn Mes’ûd'un: "İllâ men tevellâ vekefera finnehu yuazzibuhullahu" "Fakat kim yüz çevirip inkâr ederse, şüphesiz ki Allah onu azablandıracaktır" şeklindeki okuyuşudur.

Bu istisnanın muttasıl olduğu da söylenmiştir. Yani, sen yüz çevirip, inkâr eden kimseler dışındakilere musallat değilsin. Bunlara ise cihad ile musallat kılınmışsın. Bundan sonra da Allah onu en büyük azâb ile azaplandıracaktır. Bu takdire göre âyet-i kerimede nesh sözkonusu değildir.

Rivâyet edildiğine göre, Ali (radıyallahü anh)'a irtidad etmiş bir adam getirildi. Üç gün süreyle tevbe etmesini istedi, fakat tekrar İslama dönmedi. Onun boynunu vurdu ve:

"Fakat kim yüz çevirip inkar ederse" âyetini okudu. (Bu durumda Ali (radıyallahü anh) da istisnanın muttasıl olduğunu ifade etmiş olmaktadır.)

İbn Abbâs ve Katade (istisna edatını) şeddesiz olarak başlangıç ve uyarı edatı olmak üzere; "Elâ" "Dikkat edin..." diye okumuşlardır. Îmruu'l-Kays'ın şu mısraında olduğu gibi:

"Evet, dikkat et senin onlardan (muradını aldığın) nice güzel günlerin geçmiştir."

Bu açıklamaya göre buradaki: "Men" "Kim" lâfzı şart içindir. Cevabı ise "Allah onu... azablandırır" âyetidir, "Fe"den sonraki mübtedâ ise gizlidir. İfade: "Feyuazzibuhullahu" "Allah onu azaplandırır" takdirindedir. "Kim" anlamındaki lâfzın şart için kabul edilmesi halinde âyet; "Kim yüzçevirip nankörlük ederse, Allah da onu en büyük azâb ile azaplandırır" diye meâllendirilir Çünkü eğer "fe"den sonra gelen fiil ile cevab verilmek istenmiş olsaydı o takdirde; "İllâ men tevellâ vekefera yuazzibuhullahu" "Ancak yüz çevirip kâfir olanı Allah azaplandırır" şeklinde gelmesi gerekirdi.