8

Ve gerçekten o, mal sevgisinde pek katıdır.

"Gerçekten o" sözü edilenin insan olduğunda görüş ayrılığı yoktur.

"Mal sevgisinde" âyetinde geçen "hayır" lâfzı mal demektir. Yüce Allah'ın:

"Eğer geriye bir hayır (mal) terkederse..." (el-Bakara, 2/180) âyetinde de bu antamda kullanılmıştır, Adiy şöyle demiştir:

"Ne umar nefisler hayır (mal) talebinden ki

Dünya sevgisi onları şiddetli gamlara düşürmüşken"

"Katıdır." Mala olan sevgisi pek güçlüdür, pek cimridir, diye de açıklanmıştır. Çünkü cimriye "şedid ve müteşeddid (sıkı ve katı)" denilir. Tarafe de şöyle demiştir:

"Görüyorum ki ölüm şerefli kimseleri seçiyor ve yine seçerek alıyor

Oldukça cimri, eli sıkı, katı olanın değerli mallarını"

Bu beyitte "fahiş" kelimesi de aynı zamanda cimri demektir. Yüce Allah'ın:

"Şeytan... fahşayı emreder" (el-Bakara, 2/268) âyetinde de cimriliği emreder demektir.

İbn Zeyd dedi ki; Yüce Allah mala (hayır) ismini vermiş bulunmaktadır. Oysa malın kötü ve haram olma ihtimali de vardır. Fakat insanlar onu "hayır" saydıklarından ötürü yüce Allah da ona "hayır" ismini vermiştir. Aynı şekilde insanların adlandırmalarına uygun olarak;

"Sonra da kendilerine hiçbir kötülük dokunmaksızın Allah'tan bir nimet ve bolluk ile döndüler" (Ali İmrân, 3/174) diye buyurmaktadır.

el-Ferrâ' dedi ki: Âyetin nazmı; Şüphesiz ki o hayra karşı sevgisi pek ileri olandır" şeklindedir. Ancak "sevgi" lâfzı daha önceden geçtiğinden ötürü yüce Allah sadece; "Pek katıdır" diye buyurmuş ve sonunda "sevgi" (anlamına gelen lâfzı) ayrıca zikretmemiştir. Çünkü daha önceden sözkonusu edilmiş ve ayrıca âyetlerin sonu da böyle olmasını gerektirmiştir. Yüce Allah'ın: " Şiddetli bir günde" (İbrahim, 14/18) âyetinde olduğu gibidir. Halbuki: "Şiddetli esig" günler için değil, rüzgarlar için sözkonusudur. Rüzgarlardan "gün"den önce sözedildiğinden dolayı sonunda ayrıca rüzgar sözkonusu edilmemiştir. Sanki:

Rüzgarı şiddetli bir günde" buyurulmuş gibidir.