50

Yoksa onlar (İslâm öncesi) câhiliye idaresini mi arıyorlar? İyi anlayan bir topluma göre, hükümranlığı Allah'tan daha güzel kim vardır?

“Yoksa onlar (İslâm öncesi) câhiliye idaresini mi arıyorlar?”

Âyette geçen, (.......) kelimesi; istiyorlar, talebediyorlar demektir. Kırâat imâmlarından İbn Âmir, bu kelimeyi (.......) harfiyle, (.......) olarak okumuştur. Bu âyette söz konusu edilen ve seslenilen toplum iki Yahûdî kabilesi olan Benu Kureyza ile Benu Nadr Yahûdîleridir. Çünkü Kureyza oğulları Yahûdîleri kendilerinin Nadr oğulları Yahûdîlerinden daha üstün olduklarını ileri sürüyorlardı.

Yani Kureyza Yahûdîleri eğer bizden birini öldürürlerse, üstünlüğümüz bakımından bizim de onların yerine en az iki kimseyi öldürmemiz gerekir diyorlar ve bunu savunuyorlardı. Hazret-i Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) onlara şöyle buyurdu:

“Öldürülenlere karşılık öldürülecek olanlar eşit olacaklardır.” İbn Hacer diyor ki; bu rivâyet İbn Ebû Şeybe, Şa'bi yolundan yapılmıştır. Bak. Haşiyetu'l-Keşşaf; 1/641

Ancak Nadr oğulları Yahûdîleri bu hükme karşı, biz buna nza göster meyiz, diyerek karşı çıktılar. İşte bu olay üzerine bu âyet nâzil olmuştur.

Tavus’a, bir kimsenin çocuklarından birin diğerlerinden üstün kabul ederek farklı davranması ile alâkalı olarak soru yönelttiğinde, Tavus onlara bu âyeti okumuştur.

(.......) ifadesi, (.......) kelimesiyle nasb kılınmıştır.

“İyi anlayan bir topluma göre, hükümranlığı Allah'tan daha güzel kim vardır?”

Burada, (.......) mübteda ve haberidir ve olumsuzluk yani ret manasında bir soru tarzıdır.

Yani, “Allah'tan daha güzel hüküm koyacak biri asla yoktur” demektir.

(.......) temyizdir. “İyi anlayan bir toplum için” ifadesindeki Lam harfi tıpkı, (12,Yûsuf,23) âyetindeki, (.......) ifadesi gibi beyan yani açıklama içindir.

Yani burada konu edilen hitap ya da sesleniş, demektir. Buradaki istifham yani soru ise, (.......) ifadesi içindir. Çünkü bunlardır ki şu gerçeği açık seçik görenlerdir Bunlar; Allah'tan daha adil olan bir kimsenin asla olmayacağını, O'ndan daha güzel, daha iyi ve üstün hüküm koyanın olmayacağını bilen ve kesin mü’minlerdir.

Ebû Ali Hasen İbn Ahmed (288-377/900-987) ise, “toplum için” kelimesinin manası, (.......) demektir, demiştir. Çünkü ister Lam harfi olsun, ister (.......) kelimesi olsun mana bakımından birbirine yakındırlar.