69

Sonra her milletten, çok merhametli olan Allah'a, daha çok âsi olanlar hangileri ise çekip ayıracağız.

Saptmcılara tabi olan her milletten Rahmân'a karşı cüret ve isyanı en fala olanları teker teker ayıracağız. Toplarıdiklarında da onları sırasıyla cehenneme atanz. Azâba en layık olanları tertip üzere öne geçiririz. Denildi ki: “Onların en çok âsi olanları, saptıkları ve saptırdıkları için saçlarının katlanması sebebiyle reisleridir.”

Sîbeveyh şöyle demiştir: (.......) sılası olan cümlenin başı hazfedil diği için damme üzerine mebnidir. O da (.......) dir.

Yani “En şiddetli olan” demektir. Eğer o hazfedilmeyip getirilseydi, irabı nasb olacaktı. Denildi ki: (.......) şeklindedir. Çünkü sıla, muzaf ın ileyhin muzafı açıkladığı gibi ismi mevsulu açıklar. (.......) da olduğu gibi muzafın ileyh hazfı muzâfun mebni olmasını gerektirdiği gibi sılanın hazfi ya da ondan bir şeyin hazfi de mebniliği gerektirir. Konumu (.......) fiiliyle nasb olunmasıdır.

Halîl'in dediğine göre o mureb ve mübtedadır. (.......) ise onun haberidir. Hikâye üzere olduğundan reftir. Takdiri ise: “Kendileri hakkında'Rahmâna karşı en isyankâr'denilenleri çekip çıkaracağız” demektir. Bu çekip çıkarma işinin her toplumdan olması câizdir. “Onlara rahmetimizden verdik” sözünde olduğu gibi.

Yani “Her toplumdan birile rini çıkaracağız” demektir. Sanki biri “Onlar kimdir?” diye soruyor ve ona: “Onlar en çok âsi olanlardır” deniyor.

(.......) harf-i cer-i ismi tafdile taallûk eder.

Yani “Rahmâna karşı en isyankâr olanları” demektir.