75

Deki: “Kim sapıklıkta ise, çok merhametli olan Allah ona mühlet verir. Nihayet kendilerine vaad olunan şeyi -azâbı veya (kıyamet) saatini- gördükleri zaman, mevkii ve makamı daha kötü ve topluluğu daha zayıf olanın kim olduğunu çok geçmeden görecekler.”

Kim sapıklıkta ise, yani küfürde ise demektir. (.......) dün itibâren (.......) in cevâbıdır. Çünkü o, şartiyyedir. Bu emir, haber manasınadır.

Yani “kim küfrederse Rahmân ona, sapkınliği ve taşkınliği artması için mühlet verir. Ömrünü uzatır” “Onlara günahları artsın diye mühlet veririz” âyetinde olduğu gibi. Bunu, gerekliliğini bildirmek için emir sigasında getirdi. Bu, yoldan çıkmışların mazeretlerini kesmek için emredilen bir şeyi gibi kesin olarak yapılacaktır.” “Kendilerine vaad olunan şeyi gördükleri zaman” cümlesi “mevkii ve makamı daha hayırlı, meclis ve topluluğu daha güzeldir” cümlesine bağlıdır. O ikisi arasındaki ara cümlesidir.

Yani “Onlar bu sözü kendilerine vaad olunanı gözleriyle görünceye kadar söyleyeceklerdir” ya dünya da Müslümanların onları öldürmesi ya da esir alması İle azap görecekler ya da kıyameti ve onlara ulaşacak olan alçakliği ve azâbı göreceklerdir.

(.......) ve (.......) , (.......) den bedeldirler.

Kimin yere daha kötü ve kimin adamca daha zayıf olduğunu bilecekler. Adamca, yani yardımcı açısından demektir, işte o zaman onlar, işin, kendi taktirlerinin tam tersi olduğunu, kendilerinin yerce daha kötü ve adamca da daha zayıf olduklarını, hayırlı bir makama ve güzel bir meclise de sahip olmadıklarını göreceklerdir. Yine onlar mü’minlerin sıfatlarınm tam tersine olduğunu da göreceklerdir. Bir sonra ki cümleye bağlanması da câizdir. O zaman da mana; sapıklıkta onlara mühlet verilmiştir. Allah'ın mü'minlere olan yardımını gözleriyle görünceye kadar ya da kıyameti görünceye kadar bu sapıklıklarından vazgeçmezler.

(.......) dan sonra ki cümleler hikâye edilmiştir. Çünkü ondan sonra (.......) ile başlayan ve (.......) İle cevaplarıdırılan şart cümlesi gelmiştir.