93

Göklerde ve yerde olan herkes, istisnasız kul olarak Rahmân'a gelecektir.

(.......) nekradır. Mevsûftur. Sıfatı ise (.......) dir. Ayrıca bu (.......) nun haberidir. (.......) ve (.......) yi (.......) lafzına hamlederek tekil getirmiştir. (.......) Fiilden ismi faildir, “gelecektir” manasınadır. (.......) hâldir.

Yani, boyun eğmiş, zelil olmuş ve itâat etmiş bir hâlde demektir.

Mana ise “Göklerde ve yerde bulunan meleklerden ve insanlardan hiçbiri yoktur ki, kıyamet gününde kulluğunu itiraf ederek Allah'a gelmesin” kulluk ve oğulluk birbirine zıt şeylerdir. Mesela bir baba köle olan oğlunu satın alsa onu âzat etmiş sayılır. Bütün varlıkların Allah'a nisabeti, kölenin efendisine nisbeti gibidir. O hâlde bir kısminin çocuk, diğer kısminin kul olması nasıl oluyor? İbn Mesut, izafetten önceki aslı üzerine (.......) şeklinde okumuştur.