22

Eğer yerde ve gökte Allah'tan başka tanrdar bulunsaydı, yer ve gök, (buhların nizamı) kesinlikle bozulup gitmişti. Demek ki Arşın Rabbi olan Allah onların yakıştırdıkları sıfatlardan münezzehtir.

(.......)ile sıfatlandığı gibi (.......)ile de sıfatlanmıştır.

(.......) denilseydi, bedel olmak üzere ref’i câiz olmazdı.

Çünkü (.......) olumlu sözdeki (.......) gibidir. Bedel ise ancak olumsuz sözde'olur.

“Karından başka sizden hiçbiri geri kalmasın” âyetinde olduğu gibi. İstisna olarak nasbi da câiz değildir. Çünkü muhakkik alimlere göre çoğul, eğer nekra ise istisna ondan câiz olmaz. Çünkü onun için, eğer istisna olmazsa istisnayı içine alabilecek bir genellik yoktur. Mana, “Eğer göklerin ve yerin işlerini o ikisini yaratan biri dışındaki farklı farklı ilâhlar yürütseydi, elbette harap olup gitmişlerdi” demektir. Çünkü onların arzuları bir noktada çatışacak ve karşı karşıya gelecektir. Bunu usûlünü kelâmda izah ettik. Daha sonra zâtını tenzih ederek “Arşın Rabbi olan Allah onların yakıştırdıkları çocuk edinmek ve ortaklara sahip olmak gibi sıfatlardan münezzehtir” demiştir.