29

Sonra kirlerini gidersinler, adaklarını yerine getirsinler ve o eski evi (Kâ'be'yi) tavaf etsinler.

Sonra kirlerini izale etsinler. Nıfteveyh'de bunu demiştir, denildiki “Kirlerin giderilmesinde maksat, bıyıkların kesilmesi, tırnakların kesilmesi, koltukaltı ve kasıkların temizlenmesidir.”

(.......) pislik demektir, burada kastolunan, pisliğin giderilmesidir.

İbn Ömer ve İbn Abbâs (radıyallahü anh) “Kaza-i tefs, bütün hacc mensaikidir” demişlerdir.

“Adaklarını yerine getirsinler” Yâni haccm gereklerini yerine getirsinler, demektir. Çünkü Araplar, üzerlerine gerekli olan bir işi yapanlar için o işi adamasa da “adağını yerine getirdi” derler. Ya da mana, hacları esnasında yapacaklarını adadıkları iyi işleri yerine getirsinler, demektir.

(.......) de (.......) sakindir. Ebû Bekir'e göre şeddeli olarak (.......) şeklindedir.

Tavafı ziyaret yapsınlar. Çünkü o, haccm rüknüdür, ihramdan çıkmak onunla tamamlanır. İbni Ayaş ve Ebû Amr dışındakilere göre fiillerin başındaki üç lam sakindir. Atik, eski demektir, çünkü o, insanlar için kurulmuş ilk evdir. Onu, Âdem (aleyhisselâm) bina etti, sonra da İbrâhîm (aleyhisselâm) yeniledi. Ya da atik, şerefli demektir. Ya da kurtulmak, âzat olmak demektir. Nitekim bağlarından kurtulduğunda “at kurtuldu” denir. Kölelik zilletinden çıkıp hürriyet şerefine ulaştığında köle için de “kurtuldu, âzat oldu” denir. Ya da o batmaktan kurtarılmıştır. Çünkü o, tufan zamanı, göklere yükseltilmişti. Ya da zalimlerin tasallutuna düşmekten kurtarılmıştır.

Nice zahiriler, onu yıkmak için harekete geçtiler. Ancak, Allah onları menetti. Ya da mülk edinilmekten kurtarılmıştır. Çünkü o, hiçbir zaman mülk haline gelmedi. Hüzün ve istek kapladığında onu arzulayan, mesafeler, merhaleler kateder. Kendine, ölüm yollarını, yurt eyler. Kâ'be'yi gördüğünde ise teselli değil, ancak iştiyakı artar. Hacerü'l-Esved'i selâmlamakla gönlünün ateşi soğumaz sadece artar. Üzüntüsü onu, kalbi yanığa döndürür. Ve onu, onun etrafında döndürür de döndürür.

Ziyaret tavafı, haccm üç farzının sonuncusudur. Birincisi ihramdır. İhram giymek, hac vâciblerinin sorumluluğunu yüklenmek demektir. Bu, onda, yapılması sakıncalı olan şeyleri yapmakla terkedilmesi yönüyle İslam'ın ipine sanlmaya benziyor. İslâm akdi, günah çokluğuyla bozulma dığı gibi, binlerce günah da bir tevbeyle kalkar. İkincisi, arafatta gözyaşları içinde Allaha niyaz edip yalvararak ayrıca ameller ve hallere güveni samimiyetle terk ederek yapılan vakfedir.