30

İşte böyle. Her kim, Allah'ın emir ve yasaklarına saygı gösterirse, bu Rabbinin katında kendisi için daha hayırlıdır. (Dinde haram olduğu) size okunanların dışında kalan hayvanlar size helâl kılındı. O hâlde, pislikten, putlardan sakının. Yalan sözden sakının.

(.......) Haberdir. Mübteda hazfedilmiştir.

Yani “İş böyledir” demektir. Ya da takdiri “Bunu yapsınlar” şeklindedir.

Hurumât; çiğnenmesi helâl olmayan şeylerdir. Ayrıca Allah'ın hac menâsiki ve diğerleri gibi farz kıldığı şeylerdir. Bütün bu tekliflerin, umumi olma ihtimali olduğu gibi, sadece hacca taallûk eden hususlara mahsus olması ihtimali de vardır. Denildiki: “Allah'ın hurumâtı, Bey tu'l-Haram, Meşari'l-Haram, haram ay, haram belde ve Mecsid-i Haramdır. O saygı, Rabbi katında kendisi için daha hayırlıdır. Saygının manası, dik kate alınmasının, korunmasının ve gereklerinin yapılmasının vâcib olduğunun bilinmesidir. Size, âyet olarak haram olduğu okunanların dışında kalan bütün hayvanlar helâl kılındı. Bu da “size leş... haram kılındı” aye tidir.”

Mana şudur: “Muhakkak ki Allah'u Teâlâ, size, kitabında beyan ettiklerinin dışındaki bütün hayvanları helâl kılmıştır. Onun sınırlarını muhafaza edin. Bazılarının behire1 ve benzerlerini haram kıldıkları gibi helâl kılınan bir şeyi haram kılmayın. Boynuzlanmış ve kendi kendine ölmüş hayvanı yemeyi helâl kıldıkları gibi haram kılınan şeyleri de helâl kılmayın. Allah, hurumatına saygı gösterilmesine teşvik ettikten sonra putlardan ve yalan sözden kaçınılmasını “o pis putlardan ve yalan söz? den kaçının” sözüyle emretmiştir. Çünkü onlar, haramların en büyükleri ve en tehlikelileridir.”

“Putlardan” sözü “pis (pislik)” kelimesini açıklamak için gelmiştir. Çünkü pislik bir çok manayı içine alan kapalı bir kelimedir. Sanki şöyle denildi: “Putların ta kendisi olan pislikten sakın” Putlar, teşbih yoluyla pislik olarak adlarıdırılmışlardır.

Yani, -siz tabiatınız gereği pislikten nefret ettiğiniz gibi, onlardan da nefret edin, demektir. Şirk ile yalan sözü bir araya getirdi.

(.......) (Yalan söz) yalan söylemek, iftira etmek ya da yalancı şâhitlik yapmaktır. (.......) sapmak, meyletmek demektir. Şirk de onun bir şubesidir. Çünkü müşrik, putların ibâdet edilmeye layık olduğuna inanır.