31

Fakat İblis hariç. Buradaki istisna ”muttasıl" istisnadır. Bir başka ifadeyle istisna edilenle, geride kalanların aynı cinsten olduğu istisnadır.

Zira İblis de, meleklerin arasında gizli bir cindi. Yüce Allah onlarla birlikte secde etmesini emretmişti. Ancak burada ayrıca cinler söylenmemiş ve hepsi ”Meleklerin hepsi de hemen secde ettiler. ” ifadesinde meleklerin arasına katılmışlardır. Bu tıpkı kadınlarla erkeklerin birlikte bulunmalarında Arapça dilbilgisi kurallarına göre erkeklere ait zamirin ve fiilin kullanılması gibidir.

O, secde edenlerle beraber olmaktan kaçındı. Onun secde etmeyişi, yaşamış olduğu bir tereddütten değildi. Tam tersine karşı gelmesinden, böbürlenip yüzçevirmesinden idi. Yukarıdaki istisnanın ”munkatı" olması da mümkündür. Bu takdirde ifade, daha sonra gelen ifadeyle bitişir ve mana olarak o ifadelerle bütünlük taşır. İstisna munkatı olursa âyetin manası şöyle olur: ”Fakat İblis, Âdem'e meleklerle secde edenlerden olmaktan yüzçevirdi." Bu ifade İblis'in görüşünün ne kadar sakat olduğunu göstermektedir. Çünkü bir tek masiyet içinde üç tane günahı birden işlemiş olmaktadır. Bunlar; emre karşı gelmek, Âdem'i hakir görerek kibirlenmek ve cemaatten ayrılmaktır. Âyetin ifadesiyle ”ehâ" o şerefli ve mukarrabîn olan meleklerin arasında yeralmaktan yüz çevirmeyi ifade eder. Sahih bir hadiste şu ifadeler yeralır: ”Âdemoğlu secde âyetini okuduğu zaman ve secde ettiğinde şeytan oradan uzaklaşır ve ağlamaya haşlar. Ardından şöyle der: Yazıklar olsun hana! Adernoğluna secde etmesi emrolundu ve secde etti cenneti kazandı. Bana secde etmem emrolundu, karşı geldim. Benim için de cehennem vardır."