5

Allah, gökten yere kadar her işi düzenleyip yönetir. ”Tedbîr:"

İşleri düşünüp sonuçlarına bakmak demektir. Buna göre anlam şöyledir: ”Allahü teâlâ dünyanın işini, yeryüzüne eserleri inip duran melekler vb. semavî sebeplerle düzenleyip yönetmektedir.

Sonra (bütün bu işler) sizin saydığınız hesap ile bin yıl tutan bir günde yani uzun bir zaman dilimi içerisinde

O'na yükselir

Âyetteki asıl hedef, hadiselerin düzenlenmesi ile meydana gelişleri arasında uzun bir zaman geçtiğini beyan etmektedir. Öte yandan Allahü teâlâ'nın Me'âric Süresindeki ”...Miktarı (dünya senesi ile) elli bin yıl olan bir günde yükselir." (Âyet: 4) âyetine gelince, O -bu ifade ile, Sidretu’l-Münteha ile arz arasındaki mesafeyi, bir de Sidre'ye tekrar dönüş süresini kastetmiştir. Melek bu mesafeyi, dünya günlerinden bir gün kadar bir müddet içinde katetmektedir. Bu durumda âyetteki ”ileyhi" (ona) zamiri, meleğin yerini tutar. Bu yer, Allahü teâlâ'nın meleğe, çıkmasını emrettiği yerdir.

Bazıları da şöyle demişlerdir: ”Allahü teâlâ, mahlûkatın işlerini dünya günlerinin süresi içerisinde düzenler; kaza ve kader de gökten yere iner. Daha sonra bu işler ve düzenleme tekrar O'na döner. Nihayet amirlerin emri ve hakimlerin hükmü son bulur ve Allah, kıyamet günü emir vermede tek kalır ki o gün, bin yıl gibi bir süreye bedeldir. Çünkü âhiret günlerinden bir gün, dünya günleri hesabına göre bin yıl kadardır. Nitekim, Allahü teâlâ şöyle buyurmuştur: ”...Şüphesiz Rabbinin katında bir gün, sizin saymakta olduklarınızdan bin yıl gibidir." (Hac: 47) Buna göre ellibin yılın anlamı, kâfirler için zor geçmesi ve ellibin yıl kadar uzun gelmesi; mü'minlere az gelmesi ve dünyada farz bir namaz kılınıncaya kadar geçen süre kadar olmasıdır.

Mahşerde, ameller ve durumlar açısından şahıslara göre duraklar ve mevkiler vardır.