72

Onu tamamlayıp yani onu insan suretinde ve beşerin yaratılışı biçiminde şekle soktuğum zaman, ya da bazı özelliklerini değiştirmek suretiyle bedeninin parçalarını yarattığım,

içine de ruhumdan üfürdüğüm zaman yani onun hazırlığını tamamlayıp da benim emrimden ibaret olan yaşamasına vesile olacak olan ruhu verdiğim zaman...

İmam Gazzalî der ki,: ”Gerçekten ruh iki çeşittir: Birisi ”hayvanı" ruhtur ki, bu doktorların ”mizaç" diye isim verdikleri ruhtur. Bu ruh insanın bedeninde dolaşan mutedil buharımsı, lâtif, ince bir cisimdir ve bu ruh bedenin zahirî ve cismanî gücünü taşıyan ruhtur. Bu ruh bedenin yok olması ile yok olur. Ölümle ortadan kalkar. İkinci ruh, ise ”ruhanî'dir. Nefsi natıka dedikleri bu ruhtur. Bu ruh için lâtife, akıl ve kalp de denir. Bütün bu lâfızlar aynı mânâya gelir. Bu ruhun, nefsin hayvanî güçleri ile ilişkisi vardır. İşte böylesi bir ruh, bedenin yok olması ile yok olmaz. Öldükten sonra da varlığına devam eder."

Derhal ona secdeye kapanın'. Yani halifeliğe lâyık olduğu için Âdem'e secdeye kapanınız. Bu söz konusu secde selâmlama ve saygıda bulunma kabilindendir. Çünkü ibadet kabilinden Allah'tan başka hiçbir kimseye secde etmek caiz değildir. Ne bu ümmette ve ne de geçmiş ümmetlerde caiz olmamıştır. Geçmiş ümmetlerde selâmlama kabilinden yaygın iken İslâm dini bu âdeti ortadan kaldırmıştır.