23

Bunlar, sizin kendileri için iddia ettiğiniz uluhiyet itibariyle, yani ilâh adını söylemeniz açısından bu putlar batıl arzularınız gereği

sizin ve atalarınızın uydurduğu kuru isimlerden başka bir şey değildir. Yani bunlar altında müsemması olmayan isimlerden başka bir şey değillerdir. Kendilerinde, varlığı söylenen tanrılığın aslı yoktur.

Buradaki ”uydurduğunuz kuru isimler" den maksat şudur: Siz onları isimler yaptınız, onlara isimler takmadınız. Çünkü isim takmak, isimle müsemma (yani kendisine isim verilen yaratık) arasında ilgi kurmaktır. Öyleyse isme kıyaslandığında bunun anlamı; mevcut olan müsemmaya kıyaslandığında da isim için müsemma yapmak olur. Bu yüzden burada tanrılar diye isimlendirdikleri putların, gerçekte müsemmaları olmayan kuru birer addan ibaret olduklarını tesbit için, müsemmaya hiç değinilmeden ilk mana (uydurduğunuz kuru isimler) tercih edildi. Nitekim bir âyette: ”Siz Allah'ı bırakıp sadece sizin ve atalarınızın taktığı isimlere tapıyorsunuz..." (Yusuf: 40) buyurulmaktadır. Yani, ”ortada müsemmalar var da isimlendirilmeye lâyık değiller" demek değil, yani bunlar müsemmaları olmayan, sizin koyduğunuz isimlerden başka bir şey değiller.

Allah, onları isimlendirmek

hakkında sizin sarılacağınız

bir delil indirmedi. Onlar ancak kuruntuya ve nefislerinin arzusuna yani onlar hakkındaki batıl zanlara ve kötülüğü emreden nefislerinin çektiğine

uyuyorlar. Daha önceki hitaplar muhataba yönelik olduğu halde, burada gaibe (üçüncü şahsa) yöneltilmiştir. Buna sebep: Onların kabahatlerini saymanın, onlardan ve suçlarını anlatmaktan başka şeylere geçmeyi gerektirdiğini bildirmektir.

Oysa kendilerine Rablerinden bir yol gösterici gelmiştir. Bu ifade, onların zanna ve nefsin arzularına uymalarının batıllığını te'kit etmekte, durumlarını kınamayı artırmaktadır. Çünkü kim tarafından olursa olsun onlara uymak çirkindir. Kendisine peygamber göndermek ve kitap indirmek suretiyle Allah yol gösterip de onlarla hak yolu bulmayan açısından çok daha çirkindir. Buradaki ”yol gösterici" den maksat, Kur'an ve peygamberdir. Bilinmelidir ki, yol gösterici hidayet, nevaya uymanın zıddıdır. Öyle ise hidâyete uymak gerekir.