28

İçlerinden görüş veya yaş açısından

en mutedil olanı: -Keşşafta; en âdili ve en hayırlısı, ”ümmeten vesetan orta (âdil) bir millet" (Bakara: 143) tabiri de böyledir, denilmektedir.-

'Ben size Rabbinizi tesbih etsenize, keşke tesbih ve tehlille O'nu ansaydınız, kötü niyetiniz sebebiyle tevbe etseydiniz

dememiş miydim!' dedi. Bu sözü onlar, yukarıda anlatılanlara azmettiği zaman söylemişti. Demişti ki: ”Allah'ı ve O'nun suçlulardan intikam aldığını hatırlayınız. Bu çirkin karardan ötürü O'na tevbe ediniz. Azabı gelmeden önce O'nun şerrini kesmeye çalışın," dedi. Ama onu dinlemediler. O da, onları kınadı.

Âyeti kerime gösteriyor ki, bir günaha azmetmek, insanın sorumlu tutulmasını gerektirir. Çünkü anılan bahçe sahipleri bir işe azmetmişlerdi, fakat daha yapmadan cezalandırıldılar. Bunun benzeri şu âyette ifadesini bulmaktadır: ”...Kim orada zulümle haktan sapmak isterse, ona acı azaptan tattırırız." (Hac: 25)

"Azm", bir işi yapmaya güçlü bir şekilde kasdetmek ve kesin olarak karar vermektir. Araştırıcı âlimler, kişinin azmi sebebiyle hesaba çekileceğini söylemişlerdir. Bir de ”hemm" vardır ki o -bir işi yapmayı tercih etmektir-sorumluluğu gerektirmez.