45

Onlara ömrü uzatmak ve eceli geciktirmek suretiyle

mühlet veriyorum. Tâ ki onlar, bunun kendileri hakkında hayır murad edildiğini zannetsinler de, günahları artsın.

Şüphesiz Benim tedbirim onları azapla tutmam

sağlamdır. Kuvvetlidir, şiddetlidir, dayamiamaz ve hiçbir şeyle savuşturulamaz.

Keşşaf tefsirinde şöyle denilmiştir: ”Allah'ın ihsanı ve imkân vermesi istidrâc (derece derece azap vermek) diye adlandın kliği gibi, ”keyd," (23) tedbir diye de adlandırılmıştır. Çünkü o, tehlikeye düşmeye sebep olma bakımından hile şeklindedir. Tedbirin, ”sağlam" tıkla nitelenmesi de, ihsanının eseri nin helake sebep olmaktaki kuvvetinden ötürüdür."

23- Bu kelime sözlükte hile, tuzak, harp gibi anlamlara gelir. (Mütercim)

Âlimlerden birisi şöyle demiştir: ”‘Keyd: tedbir' tuzak kurulan için, fayda olan şeyi açığa çıkarmak, zarar olanı gizlemektir."

el-Müfredât adındaki eserde de ”keyd" kelimesi şöyle izah edilmektedir: ”' Keyd', hile çeşitlerinden birisidir. Onun övüleni de vardır, yerileni de. Ama daha çok, yerileni kullanılır. İstidrâc ve mekr de aynen böyledir. Bunun bir kısmı beğenilen hile olduğu için Allahü teâlâ  bir âyet-i kerimede şöyle bu yumuştur: ”...İşte Biz Yusuf'a böyle bir tedbir (hile) öğrettik..." (Yûsuf: 76)

Bazı âlimler, Allah'ın bu kelime ile azabı kastettiğini söylemişlerdir. Ama doğrusu bu kelime, sonu azap olan mühlet verme anlamındadır.

Târîfât adındaki eserdeki izahat ise şu şekildedir: ”'Keyd', bir başkasına gizlice zarar vermek istemektir. Bu, insanlar tarafından yapılırsa kötü bir hile, Allah tarafından yapılırsa yaratıkların amellerine karşılık vermek için haklı bir tedbirdir."