38

Gördüklerinize ve görmediklerinize yemin ederim ki, bu çok büyük bir yemindir. Çünkü genelleme yoluyla tüm varlıklar üzerine edilmiştir. Çünkü varlıklar ya görülürler, ya da görülmezler. Hiçbirisi bu iki özelliğin dışında değildir. Görünenler, müşahade edilenlerdir. Görünmeyenler de gâib olanlardır. Dünya, âhiret, cisimler, ruhlar, insanlar, cinler, yaratıklar, yaratan, açık ve gizli tüm nimetler ve daha başka her şey bu iki sözcüğün kapsamına girerler.

Şeyh Necmüddîn şöyle der: ”Gördükleriniz'den maksat, zahirî gözlerle his ve müşahade edilenlerdir. Görmedikleriniz den maksat da bâtını gözlerle farkedilen, gayb âlemindekilerdir."

Hüseyin de bu iki terimi şöyle açıklar: ”Gördükleriniz, Allah'ın Levh'den ve kalemden meleklerine gösterdikleri; görmedikleriniz de, kendi bilgisinde kalmasını tercih edip, hakkında kalemin oynamadığı şeylerdir. Bunları melekler de bilmezler. Allah'ın yaratıklar için açığa çıkardığı sıfatları, yaptıklarından onlara gösterdikleri ve ilminden onlar için açıkladıkları, onlardan gizlediklerinin yanında, dünya ve âhirete nispetle bir zerre gibidir. Eğer Allah gizlediği şeylerin tümünü açıklasaydı, yaratıklar bırakın onları öğrenip taşımak, onlardan dolayı erirlerdi."