30

Haydi üç kola ayrılmış gölgeye yani cehennem ateşinin gölgesine

gidin. Bu, ”Kapkara dumandan bir gölge altındadırlar" (Vakıa: 43) âyetinde bildirilen mânâya benzemektedir. Gölgenin üç kola ayrılmasından murat, büyük dumanlarda görülen bölünmedir. Bu ifade şu şekilde de açıklanmıştır: ”Cehennemden bir dil çıkar ve her tarafı kaplayan bir duman gibi kâfirlerin üzerini kaplar. O dumandan üç parça meydana gelir ve hesapları görülünceye kadar onları gölgeler. O esnada mü'minler ise arşın gölgesindedirler."

Kâfirleri böyle bir azaba uğratan şey, beyindeki nefsin gerçekleri anlamasına engel olan şeytanî vehim kuvveti ve nefsin ilâhî niteliklerle nitelenmesini engelleyen hayvani yırtıcı gazap kuvvetidir. Bundan dolayı bir bölüm, kâfirin üstünde, bir bölüm sağında, bir bölüm de solundadır.

İnsanda görünen bütün bozuk inançlar ve bâtıl ameller, işte bu üç kuvvetten; vahime, gadabiyye ve şeheviyye kuvvetinden doğar. Bu üç şey, insandan meydana gelen âfetlerin tümünün kaynağı olunca o güçlere göre çeşitli azaplar ortaya çıkar.