23

«O, yaptığından mesul olmaz, fakat onlar sorumlu tutulacaklardır.»

Kâfirlerin iddia ettiği gibi Allah'tan başka tanrılar olsaydı göklerin ve yerin düzeni bozulur, her ikisi de fesada giderdi. Gökler ve yer yaratıldığı andan bugüne kadar akıllara durgunluk verecek bir ahenk içersinde seyretmesi yaratıcının birliğine delâlet eder. Eğer yaratıcı birden fazla olsaydı bu ahenk bozulur, her şey altüst olurdu. Hem bir mülkün iki tane hükümdarı olmaz, ancak bir tane olur. Birden fazla tanrı kabul etmek, bu mevcudatı bir tanrının idareden âciz olmasından doğar. O halde âciz olan tanrı olamaz, tanrı olamayacağına göre birden fazla tanrıya ihtiyaç yoktur. Şu hususlar da Allah'tan başka ilâh olmadığının delilidir: İki ilâh olduğunu farzedelim, bunlardan biri gökleri, yeri ve bu ikisi arasındakileri yarattı, diğeri ne yapacak? Şayet bunlardan biri kâinatın bir kısmını, diğeri de bir kısmım yarattığı düşünülecek olursa, o zaman bunların güçlerinin mahdut olduğu ortaya çıkar ki, gücü sınırlı olanın Allah olması mümkün değildir. Allah, bütün mevcudatın halikı, mâliki, râzıkı ve mürebbisidir. İki ilâh olduğu farzedilirse, biri bu kâinatı yarattı, diğerinin de aynı şeyi yaratması düşünülemez, bu bakımdan ilâhın iki olması muhaldir. İki ilâhtan biri, diğerinin yarattığı şeylere mâni olursa, ikisinin de acizliği ortaya çıkar, âciz olan varlık hiçbir zaman ilâh olamayacağına göre, birden fazla ilâhın olması muhaldir. İki ilâhtan biri diğerini istediği zaman yok etme gücüne sahipse, yok edilen hiçbir zaman ilâh olamaz. Çünkü ilâhın başlangıcı ve sonu yoktur. Bu bakımdan iki ilâhın olması mümkün değildir. İki ilâhtan biri, diğerinin varlığına muhtaçsa, muhtaç olan hiçbir zaman ilâh olamaz. Zira ilâh hiçbir şeye muhtaç değildir, her şeyi yoktan var eden kendisidir. Bu bakımdan da iki ilâhın olması muhaldir. Bütün bu deliller Allah'tan başka bir ilâhm olmadığım gösteriyor. Allah'tan başka ma'bud edinenler, ya yerlerin ve göklerin yaratılışına bakıp onlardan ibret almıyorlar veya akli dengelerinde bir bozukluk var ki, gerçeği göremiyorlar. Halbuki her varlık Allah'ın birliğinin delilidir, isbatıdır, alâmetidir. Çünkü hepsi O'na muhtaçtır. O, hiçbir şeye muhtaç değildir.