3

Elhak biz onu bir mübârek gecede indirdik, çünkü biz nezîr gönderiyorduk

(.......) ki, biz onu mubarek bir gecede indirdik - ekser müfessirînin kavlince bu mübarek gece Kadir gecesidir. Ikrime ve daha ba'zıları ise Şa'banın yarısı gecesi demişlerdir. Keşşaf tefsirinde der ki, leylei mübareke leylei Kadirdir. Bir de denildi ki, Şa'banın yarısı gecesidir ki, bunun dört adı vardır. Leylei mübareke, leylei berae leylei sakk, leylei rahmet ve denildi ki, bununla leylei Kadir arasında kırk gün vardır. Leylei berae ve sakk tesmiye olunması hakkında da denilmiştir ki, harac temamen alındığı vakıt onlara beraetlerini natık bir sakk (bir sened) yazıldığı gibi Allahü teâlâ da bu gece mü'min kullarına beraet yazar ve denilmiştir ki, bu gecede beş haslet vardır:

1) tefrîkı külli emrin hakîm

2) bundaki ıbadetin fazıleti: Resulullah sallâllahü aleyhi ve sellem buyurmuş ki, her kim bu gece yüz rek'at namaz kılarsa Allahü teâlâ ona yüz Melek gönderir, otuzu ona Cenneti tebşir eyler, otuzu ona Cehennem azâbından te'minat verir, otuzu da ondan Dünya âfâtını def'ederler, onu da ondan Şeytanın tuzaklarını hîlelerini def'ederler.

3) Nüzuli rahmet, aleyhissalâtü ves-selâm buyurmuştur ki, Allahü teâlâ bu gece ümmetime öyle rahmet eder ki, Benî kelb ağnamının kılları sayısınca.

4) Husuli mağrifet: yine aleyhissalâtü ves-selâm buyurmuştur ki, Allahü teâlâ bu gece bütün müslimanlara mağrifet buyurur ancak kâhin yâhud sahir, yâhud müşâhin (çok buğuzkâr) yâhud içkiye düşkün olan, yâhud ebeveynini inciten yâhud zinaya musırr olan müstesnâ.

5) Bunda Resulullaha şefaatin tamamı verilmiş olmasıdır. Çünkü Resulullah Şa'banın on üçüncü gecesi ümmeti hakkında şefaat niyaz etti, üçte biri verildi, on dördüncü gecesi niyaz etti üçte ikisi verildi, sonra on beşinci gecesi niyaz etti hepsi verildi, ancak Allahdan deve kaçar gibi kaçanlar başka. Bir de bu gece Zemzem suyunun bariz bir surette artması âdeti ilâhiyyedendir. Maamafih ekserin kavli bu leylei mubareke ile murad Kadir gecesidir. Çünkü (.......) buyurulmuştur. Bir de (.......) kavline mutabıktır.

Bir de (.......) buyurulmuştur. Ve ekser akvalde kadir gecesi Ramazandadır. Eğer dersen: Kur’ân’ın bu gecede indirilmesinin ma'nâsı nedir? Derim ki, şöyle dediler: yedinci Semadan Dünya semaya bir cümle olarak indi, seferei kiram leylei Kadirde de istinsahiyle emrolundu. Cibrîl aleyhisselâm da nücumen nücumen (kısım kısım) Resulullaha indiriyordu. (.......) Keşşafın inzal hakkındaki bu son beyanı leylei berae diyenlerin kavline muntabık olmuş oluyor. Zira leylei Kadir de ibtida Peygambere indirilmeğe başlamıştır. Onun için Kâdî ve Ebüssüud şöyle demişlerdir.

İbtida o gece indirilmeğe başladı, yâhud o gece cümleten Levhten Semai dünyaya indirildi ve Cibrîl aleyhisselâm sefereye (yazıcı Meleklere) imlâ etti, sonra da Peygambere yirmi üç senede nücumen indiriyordu (.......) Fahruddini Razî de şöyle kaydetmiştir: rivayet olunur ki, atıyyei harurî İbn-i Abbas Hazretlerinden (.......) kavlinden şöyle suâl etti: Allahü teâlâ Kur’ân’ı ayların hepsinde indirmiş iken bu nasıl sahih olur? İbn-i Abbas Radıyallahü anh Hazretleri de dedi ki, ey İbn-i esved, ben helâk olsam da bu nefsinde kalsa cevabını da bulamasan helâk olacaktın. Kur’ân cümleten Levhi mahfuzdan Beyti ma'mure nâzil oldu ki, o Dünya semadadır. Sonra onun arkasından envaı vekayie göre hâlen fehâlen nâzil oldu (.......)

Demek ki, Kur’ân’ın bir nüzuli icmalîsi bir de nüzuli tafsılîsi vardır. Nüzuli icmalîsi bir def'ada olmuştur. Buna daha ziyade inzâl ta'biri muvafıktır. Nüzuli tafsılîsi de peyderpey yirmi üç senede olmuştur. Buna da tenzil ta'biri muvafıktır. Bunların aynı ma'nâda kullanıldıkları da münker olmadığı gibi tenzilin her necmi ayrıca mülâhaza olunduğu zaman yine inzâl denilmek muvafık olacağından birinin bir gecede birinin de diğer gecede olması iki rivayetin tevfikına daha uygun gelecektir. Şu halde leylei mübarekenin leylei berae olması (.......) buyurulmasına münafi olmıyacaktır.

MÜBÂREKE, hayrı çok demektir, çünkü Allahü teâlâ bunda kullarının menfeatlerine aid işler tehyie buyurur ki, yalnız Kur’ân’ın inzâli olsa yine yeterdi. Amma niçin gece indirildi, (.......) çünkü bir münzir idik, ya'ni inzar yapıyorduk, inzar edecek nezîr bir Peygamber gönderiyorduk. - Demek ki, Peygamberin inzarı sıdkıle yapılması için evvel emirde onu kendi nefsinde duyması muktezayı hikmet idi. Buna da en yaraşan gece olması idi, gecenin mübarekliğine gelince: