13

Seni çıkaran karyenden daha kuvvetli ne karyeler vardı ki, biz onları helâk ettik de onları kurtaran yok

(.......) ya'ni Mekke ki, murad ehli karyedir. - Mekke müşrikleri (.......) müeddâsınca Peygamberi çıkarmak fikrinde bulundukları ve sûi kasd tertîbatiyle Peygamberin hicretine sebeb oldukları için ıhrac onlara nisbet edilmiş ve bu suretle küfürlerinden bir safha anlatılmıştır. Vak'anın sureti cerayanı hakkında Sûre-i «Enfal» de geçen (.......) âyetine bak. Sûrenin baş tarafında geçtiği üzere bu âyetin hicret esnasında nâzil olduğuna dâir bir rivâyet vardır. Bununla beraber Peygambere bir va'd ve tesliyeti tezammun eden bu ayetten zâhir olan şudur ki, bu Sûrenin nüzulü sebeblerinden başlıcası Mekkenin fethine ızhar olmuştur. Asıl maksad karyenin kendisi değil ehalîsi olduğunu tasrih için buyuruluyor ki, (.......) biz onları ihlâk ettik - öyle daha kuvvetlilerini ihlâk edince berikiler evleviyyette kalır (.......) ihlâk ettik de onları bir kurtaran bulunmadı, hâlâ da yok - bu zamiri de ihlâk edilen karye ehalîsine gönderiyorlar ve hikâyei hal yapıyorlar, kendi kendilerini kurtaramadıkları gibi bir yardımcı vasıtasiyle de kurtulmadıklarını beyan (.......) da bilvasıta olanı bizzat olana atfediyorlar. Lâkin bu (.......) nın netîcesi olarak bu zamirin Peygamberi çıkaran karye ehalîsine gitmesini daha selâsetli buluyoruz.

Ya'ni daha kuvvetli bir çok karyelerin ihlâkinden anlaşılır ki, seni çıkarmak istiyen o Mekke kâfirlerini de kurtaracak bir nâsır yoktur. Mekke helâk edilmiyecek fakat orada küfredenler bırakılmıyacaktır. Mekke fetholunacaktır.