31

Hem bütün Göklerdeki ve Yerdeki hep Allah’ındır akıbet kötülük yapanları yaptıklarıyle cezalandıracak, güzellik edenleri de daha güzeliyle mükâfatlandıracak.

Hem Allah’ındır bütün Göklerdeki ve Yerdeki - halkan da onun milken de onundur. (.......) Bu (.......) ın müteallâkında bir kaç ihtimal söylenmiştir. (.......) nın medlûlü olan halk veya milke veya a'lemüye veya i'raz emrine teallûk edebilir.

Kâdî Beyzavî der ki, makablinin medlûlüne ıllettir, ya'ni alemi şunun için halk ve tesviye etti yâhud dal ve mühtediyi şunun için ayırıp hallerini hıfz eyledi ki,... (.......) Evvelki mukadder (.......) ye, ikincisi (.......) ye müteallık demektir.

Ebû Hayyan milk ma'nâsının medlûlüne: (.......) demiştir. Razî, (.......) a müteallık olması muhtemil, (.......) ye müteallık olması akreb demiştir.

Ebüssüud da bunu tercih eylemiştir. Bir de demişlerdir ki, ef'ali ilâhiyyede bu gibi (.......) lar, hikmet ve âkıbet içindir, şu halde ma'na şöyle demek olur: Bu Semavat ve Arz mülk ve saltanatının veya dalâl ile Hidayetin, hakk ile batılin bilinmesi veya Dünya hayattan başka bir şey istemeyip Allah’ın zikrinden yüz çevirmiş kimselerden i'raz olunması şu hikmet ve akıbet içindir ki, Allah (.......) kötü iş yapanları yaptıklarile cezalandıracak - kötü amellerine mukabil misli olan kötü ceza verecek (.......) güzel iş yapanları da daha güzeliyle karşılıyacak - husnâ, ya'ni en güzel mükâfat olan Cennet ile yâhud amellerinin daha güzeli olan ez'afı muzaafa ecr ile mükâfatlandıracaktır. İhsan vasfının tehakkuku için kebairden ictinab şart olduğu da şu vasf ile beyan olunuyor