27

İşte biz onlara bir fitne olmak üzere o Nâkayı (o dişi deveyi) salıyoruz. Onun için gözet onları ve sabırlı ol.

Çünkü biz onlara fitne için nâkayı salacağız. - NÂKA, dişi deve demektir. Sûre-i Şuarada geçtiği üzere (.......) diye Salih aleyhisselâmdan âyet, ya'ni nübüvvetine alâmet olacak mu'cize istemeleri üzerine bir kaç Sûrede geçtiği vechile işte size bir naka, bir âyet olmak üzere Allah nakası (.......) denilmişti. Bu nâkanın nereden ve nasıl çıktığı Kur’ân’da musarrah değildir. Ancak (.......) ta'bir olunmuştur. Lâkin haberlerde bir (.......) den, ya'ni yalçın kayadan ıbaret bir tepeden çıkarılmış olduğu şayi'dir.

Burada bunun çıkarılması değil de irsali, ya'ni bırakın Allah’ın arzında otlasın diye salınması bir fitne için olduğu beyan buyuruluyor. Bunu çokları imtihan ma'nâsına tefsir etmişler ise de meşhur ma'nâsına hamlini tecviz edenler dahi olmuştur. Razî der ki, burada fitne maf'ulünlehtir, buna göre irsalden maksud fitne olmuş oluyor, lâkin asıl maksud Peygamberi tasdık olmak lâzım gelir. Çünkü bihakkın Salih aleyhisselâmın mu'cizesidir. Şu halde bunun tefsirinde tahkık nedir? Deriz ki, bunda iki vecih vardır.

Birisi: mu'cize bir fitnedir. Çünkü onunla müsab olacak kimsenin hali muazzeb olacak kimsenin halinden seçilir. Zira Allahü teâlâ mu'cize ile mahza Peygamberin sıtkını anlatmış olması hasebiyle küfredenleri ta'zib eyler, bu cihetle mu'cize Peygamberi bir tasdık olması haysiyyetiyle bir ibtilâdır. Zira tasdıkten sonra musaddık ile mükezzib seçilecektir.

İkincisi bundan daha incedir. Şöyle ki, nakanın kayadan çıkarılması bir mu'cize, salınması ve aralarında dolaşması ve suyun taksim olunması da bir ibtilâdır.

Onun için (.......) buyurulmamış (.......) buyurulmuştur bir de bunda şöyle bir gizli işaret vardır. Ki, Allahü teâlâ dilediğine hidayet buyurur ve hidayetin yolları vardır: ba'zısı insanın kesb ile medhali olacak bir surette olur, meselâ delil olacak bir şey halkeder ve onda insanın nazar ve tefekkürü o suretle vakı' olur ki, ındinde hak, tereccuh eyler de ona tabi' olur. Ba'zan da onu ibtidadan ona ilca eder ve tâ küçüklüğünden onu hatadan sıyanet eyler. İşte Peygamberler eliyle mu'cize ızharı kesb ile ihtidasını dilediğine hidayet kabilindendir. Peygamberlerin kendilerine olan hidayet ise kesbile değil belki kendilerinde gayri kesbî bir takım ılimler halkı iledir. Bu suretle (.......) onlara işarettir ve onun için (.......) buyurulmuştur ki, ma'nâsı onlar için fitne olabilecek vechile demektir. (.......) onun için gözet onları - bak o yüzden nasıl bir mihnet ve azâba düşecekler (.......) ve sabırlı ol, sana eziyyet ederlerse azâbı acele etme