14

Bakmaz mısın şunlara ki, Allah’ın gadab etmiş olduğu bir kavma yardaklık etmektedirler, onlar ne sizdendirler ne onlardan ve bilip dururken yalan yere yemin ederler.

Bakmaz mısın - teaccüb ve istihkar ile dikkat nazarlarını celb için Peygambere veya hıtab şanından olan her kişiye hıtabdır.

Ya'ni ne çirkin halleri var bak (.......) şunlara - şu münafıklara (.......) Allah’ın gadab etmiş olduğu bir kavme yardaklık etmektedirler. - Münafıklar Yehûdîlere yardaklık ediyor, mü'minlerin esrarını onlara naklediyorlardı (.......) onlar ne sizdendirler ne de onlardan - arada müezzeb, bir buraya bir oraya çalkanır münafıklardır. (.......) ve bile bile yalan yere yemin ederler - Rivayet olunuyor ki, Resuli Ekrem sallâllahü aleyhi ve sellem bir gün hucrelerinden birinde oturuyor yanında da Müslimanlardan bir kaç zat bulunuyordu, şimdi yanınıza şeytan gözlü birisi gelecek buyurdu, derken gök gözlü birisi çıktı geldi, Resulullah ona: Sen ve arkadaşların bana neye şetm ediyorsunuz? Buyurdu, öyle bir şey yapmadığına yemin etti, bırak beni de gideyim arkadaşlarımı da getireyim dedi, gitti, çağırdı geldi, onlar da yemin ettiler, bunun üzerine bu âyet nâzil oldu. İmam Ahmed ibni Hanbel, Bezzar, İbn-i Münzir ve İbn-i Ebî Hâtim ve Delâilde Beyhekî, ve İbn-i Merduye ve Hâkim, İbn-i Abbastan böyle isim tasrıh etmiyerek rivayet etmişler ve nihayetinde (.......) âyetinin ve mabadının nâzil olduğunu söylemişlerdir. Süddî ve Mukatilden naklolunan rivayette ise isim tasrih olunarak o gelen adamın gök gözlü, esmer, kısa boylu hafif sakallı Abdullah İbn-i Nebtel namında birisi olduğu ve vechi meşruh üzere arkadaşlariyle beraber yemin ettikleri, ve onun üzerine bu âyetin indirildiği nakledilmiştir. Bunların cem'inde münafat olmadığından buradan sûrenin nihayetine kadar bu sebeble nâzil olmuş bulunduğu söylenebilir. Âlûsînin zabtettiği üzere İbn-i Nebtel - ki, nunun fethi banın sükûnü, sonra tâi müsennatı fevkıyye ve lâm ile - İbn-i Haris İbn-i Kaysı Ensariyyi Evsîdir. İbn-i Kelbî ve Belâzirî bunu münafıklar miyanında zikretmişler, Ebû Ubeyde de Sahabeden saymıştır. İbn-i Hacer de bunun tevbe ettiğine muttalı' olduğunu söylemiştir. Kamus sahibinin «Abdullah İbn-i Nebîl Keemîr minelmünafıkîn» dediği de bu veya başka birisi olmak muhtemildir.