5

Ey o insan! Sen cidden rabbına doğru çabalar da çabalar nihâyet ona mülâkî olursun

(.......) ve rabbını dinleyip haklandığı vakıt - bunda da söz evvelki gibidir. (.......) nın tekrarı Semâya âid olanlarla Arza âid olanların bir nevi hususıyyetle istiklâline, ya'ni inşıkak-u hâkkanın iki safhasına işaret içindir. Bu (.......) lar bir taraftan yukarıki Sûrenin Âhirine bir taraftan da bundan sonrasına merbut gibi mulâhaza olunabilmek üzere, cevabı bir bakışa mahzuf bir bakışa da mezkûr denilebilecek bir üslûbdadır. Onun için ba'zıları bu (.......) ların şart ma'nâsından mücerred zarfiyye olup cevaba muhtac olmadığını söylemişlerdir ki, bu surette balâda zikr olunan tesvîb ve ceza ne vakıt? Suâli mukadderine karşı (.......) diye cevab olabilir. Ba'zıları şartıyye olup cevabı tehvil için hazf edilmiş olduğunu söylemişlerdir ki, o vakıt neler neler olacak şimdi beyana sığmaz demek olur. Ba'zıları Tekvîr ve İnfıtar Sûreleri karînesiyle o vakıt herkes ne yaptığını anlar demektir demişler. Ba'zıları da (.......) fiıllerinin ma'nâsında cevab münderictir demişler. Fakat en doğrusu cevab şu iki âyetten birinin mazmunundadır.