9

Yoklanacağı gün bütün serâir

(.......) bütün sirlerin yoklanacağı, imtihan meydanına çıkarılıp bildirileceği gün - ki, o arz-u hisab günüdür.

SERÂİR, serirenin cem'idirki kalblerde gizlenen akıdeler,

niyyetler, mahabbetler, kinler, garazlar gibi sırf ümurı bâtınaden olan esrara ve gizli surette yapılan iyi veya kötü hafî amellere şamildir. Bu sirlerin iblâsı, yoklanılması da iyisini kötüsünü, pisini temizini ayırmak için ızhar olunup teftiş ve tedkık olunarak seçilmesi ve tanınmasıdır. Ba'zı hadîslerde tevhîd, savm, salât zekât, cenabetten gusul Allahü teâlânın (.......) buyurduğu serâirdir diye vârid olmuştur. Bunların serâir olmasında iki vecih vardır. Birisi bunların sıhhati sırf umurı kalbiyyeden olan tasdika ve niyyete mütavakkıf olmasıdır.

İkincisi de tevhidden maadası mahza ümurı te'abbüdiyyeden olmasıdır. Maamafih hadîsten murad hasrolmadığı ve güzel serairin esaslarını beyan olduğu da derkârdır. Çünkü âyetteki serâir iyi ve kötü bütün serâire âmm ü şâmil olduğu ve zuhurundan korkulacak serâiris habîseye şümulü hasebiyle büyük bir inzar siyakında iyrad edilmiş bulunduğu zâhir olduğundan tahsîs olunamaz. Onun için Haseni Basrî Hazretleri şâir Ahvasin:

Beytini işittiği zaman Vessemai vettarıktan ne kadar gaflet etmiş! Diye şâiri techil eylemiştir. Çünkü şâir kendisinin kalb ve ahşası muzmerinde mahbubesine aid bir mahabbet sirrinin yevme tüblesserâirde dahi sirr olarak kalacağını iddia etmiş bulunuyor. Bu yevm ilk nazarda zann edilebileceği gibi «kadir» in zarfı değil, rec'a müte'allıktır, çünkü kudret o gün ile mukayyed değil, her zaman için mutlaktır. Onun için bunun bir cümle-i istînafiyye olması daha muvafıktır.

Ya'ni o irca' ne vakıt? Denilirse o, yevme tüblesserâirdir.