9

Onun için öğüd ver: öğüd fâide verirse

(.......) onun için oku, unutma da tezkir et. - Onun mütezammın olduğu ahkâm ve mearifi halka ta'lîm ve tebliğ ile va'z-u nasîhat et, öğüd ver, düşündür (.......) eğer va'z-u tezkir fâide verirse - ki, herkes için olmasa bile az çok fâideden halî olmaz. Netekim (.......) buyurulmuştur.

Müfessirîn demişlerdir ki, Resûlullah mutlaka tezkir ile memur olduğundan bu şart, esas ıtibariyle takyid için değil, te'kid ve bir dereceye kadar tahfif içindir. Te'kid olması; çünkü haddi zatinde beliğ olan bir tezkir muhatablar hakkında bir menfaat ifade etmekten halî olmaz. Muhatabların ondan intifa' etmek isteyip istememeleri ise diğer bir şeydir. O halde «tezkir bir fâide verirse» demek muhakkak olan bir şarta ta'lîk ma'nasında olur. Bu ise «va'z et çünkü va'zın bir fâidesi olmak muhakkaktır.» Demek gibi bir te'kid ifade eder. Ayni zamanda bunu bu suretle ifade de bir tahfif vardır ki, o da şudur: Resûlullah tevhide, dîni hakka da'vet hususunda (.......) emrine tevfıkan her türlü tehlükelere göğüs gererek ve küffardan gördüğü ezalara ve cefalara sabr-ü tehammül ederek (.......) diye tavsîf buyurulduğu üzere nâsa acıyor, kavmının îmana gelerek saadete irmelerine hırs besliyor ve bu suretle (.......) mısdakınca kendini ezecek derecede tebliğ ve irşadın her türlüsünü yaptığı halde kâfirler küfür ve tuğyanda ileri gitmekten başka bir şey yapmıyorlardı. Salâh menfeatı ümidiyle yapılan bir va'z-u tezkîrin böyle salâh yerine tuğyanın iştidadına sebeb olması ise bir menfeat değil, bir zarar manasında oluyordu. Bundan dolayı muhatablar hakkında fâide olmayıp da zarar melhuz olan hususatta tezkir vâcib kılınmayıp terkine ruhsat bulunduğuna ve belki (.......) mantukunca ı'raz, evlâ olacağına işaret ile bir tahfif ve teysîr olmak üzere burada tezkir emri (.......) ile bir kayd-ü şart suretinde ifade buyurulmuştur. Şu halde bunun hasılı şu olmuş olur: Muhatablara fâide yerine zarar getireceği bittecribe tebeyyün ettiği takdirde va'z ve tezkir vâcib değil ise de asl olduğu üzere az çok bir fâide melhuz bulunursa dinleyip istifade edecek olanları nazarı mülâhazaya alarak va'z etmek ehline vacib olur. Çünkü