6

Kasem olsun o Cahimi çaresiz göreceksiniz

(.......) vallahi o cehîmi lâbüd göreceksiniz -o cahîm, evvelki Sûredeki hâviye, nari hâmiye denilen kızgın ateştir. Bununla o, tefsîr edilmiş, Cehennem ateşi demek olduğu da anlatılmıştır. İlk bakışta bu âyet yukarıki (.......) in cevabı ve lâmı ibtidâ zann edilir. Lâkin öyle değildir. Demin beyan olunduğu vechile (.......) in cevabı mahzuf, bu lâm, kasem için olarak cümle mahzuf cevabın ta'lîli makamında re'sen vaîddir. Bunun doğrudan doğru (.......) e cevab olmamasının sebebini müfessirîn şöyle izah etmişlerdir: zirâ (.......) dir.

Ya'ni asıl vaz'ı: şartının ademi vukuundan dolayı cevabının ademi vukuunu ifade içindir. Şu halde bu cümle ona cevab olsa idi ma'nâ, ılmi yakîn bulunmadığından dolayı o Cehennemin görülemediğini anlatmaktan ıbaret olurdu. Hal bu ise sözün cereyanından ve bundan sonraki âyetlerin tevâlîsinden anlaşılıyor ki, murad, o Cehîmin şimdi niçin görülmediğini beyan değil, ileride muhakkak olarak görüleceğini beyan ile inzardır. Bu ise bunun (.......) e cevab değil, müstakıllen ile ibtidai kelâm olduğuna karînedir. Bu surette de (.......) ın kasem için olması zâhirdir. Gerçi bunu (.......) e cevab yaparak ve rü'yeti ılim ma'nâsına kalb rü'yetine haml ederek dolayısiyle o inzar ve vaîd ma'nâsını anlamak da mümkindir. Eğer ılmelyakîn bilseniz elbette o Cehîmi görecektiniz, ya'ni göreceğinizi muhakkak bilecek anlıyacaktınız, lâkin bilmiyorsunuz, onun için şimdi görmiyor anlamıyorsunuz amma ileride göreceğiniz muhakkak demek olabilir. Fakat bu dâha dolambaçlı dâha uzun bir te'vil ve takdir olur. Obirisi ise daha sade ve daha vâzıhtır.